دل نوشته

یادمان باشد که یزید و یزیدیان خواستند امام حسین (ع) را بکشند.

اما امام حسین (ع) و راهش و یارانش تا ابد زنده اند.

یادمان باشد که شهدا راه امام حسین (ع) را رفتند.

شهیدان تا ابد زنده اند.

باردید از باغ موزه دفاع مقدس

باغ موزه دفاع مقدس

پل ساخته شده با لوله های فولادی

قایق مرداب رو

بالن ابابیل

لندکروز شنی دار

پل خضر

تصاویر پل خیبر

نقش مهندسی در دفاع مقدس

بسم الله الرحمن الرحیم
با سلام و احترام به پاس رشادت ها و جانفشانی های رزمندگان اسلام در دوران دفاع مقدس این نوشته در وبلاگی به عنوان نقش مهندسی در دفاع مقدس با بهره گیری از اطلاعات و آمار و ارقام درج شده در کتب و سایت های مختلف، جمع بندی و تقدیم روح بلند حضرت امام(ره) و شهدای گرانقدر می گردد.
تنظیم کننده: رضا افشاری
دانشگاه امین
استاد گرانقدر: جناب آقای دکتر سید رضا میرزایی
چكيده: دفاع مقدس 8 ساله ملت ايران در برابر جنگ تحميلي بعثيون به نيابت از كشور هاي مستكبر غربي و شرقي ، سبب بروزجلوه هاي ايثار و مقاومت ملتي تازه رهيده از زير نظام استبدادي وابسته گرديده و عليرغم تمام مصائبي كه داشت شكوفايي وخلق حماسه هاي بي بديل و ابداعات بي نظير گشت و بدين جهت حقيقتا جنگ براي ما نعمت بود . يكي ازحوزه هاي اين جنگ بخش مهندسي دفاع مقدس بود كه در ابتدا با نفراتي محدود ، ماشين آلات اندك و تجربه مختصر آغاز شد و لي به سرعت رشد كرده و سبب خلق ابتكارات عظيم و با شكوهي گرديد كه از نظر نوع ، اندازه وموقعيت اجراي آن در طول جنگهاي دنيا بي نظير بوده و برگهاي زريني از دفاع مقدس 8 ساله بشمار مي رود. در اين مجمل به سير تاريخي و حوزه هاي ماموريت مهندسي و انواع اقدامات مهندسي در دوران دفاع مقدس و مراحل اجراي اقدامات مهندسي در عمليات هاي نظامي پرداخته مي شود.
مقدمه: مهندسي در نيرو هاي مسلح تا قبل از انقلاب بعنوان امري فرعي در جنگ محسوب مي شد . لكن مهندسي دردوران دفاع مقدس تغيير بنيادي يافت و اين تغيير يك فرآيند تكاملي داشت . در مراحل ابتدايي ، شامل اقدامات اوليه سنگر سازي احداث خاكريز دفاعي بود و عليرغم فقدان تجربه جنگي ، محدوديت ماشين آلات و تجهيزات و سازمان مناسب ، درسير روند تكاملي خود ، اقدامات بسيار عظيمي را بعهده گرفت و بالنده شد ، چنانكه در عمليات بزرگ فتح المبين ، مهندسي مانند لشگر هاي رزمي پياده و زرهي ، نقش مهم و تعيين كننده اي يافت و حتي در برخي مواقع ، عمليات مهندسي كمبود لشكر هاي عملياتي را جبران مي كرد و در برخي مواقع نيز ، مهندسي ، با بكارگيري يك سري اقدامات مهندسي بعنوان عمليات فريب عليه دشمن بكار گرفته شده كه هيچگاه چنين سابقه اي و جود نداشته است.
نقش پشتیبانی و مهندسی جنگ: جهاد سازندگی در ۸ سال دفاع مقدس صدام بعثی در روز ۲۶ شهریور ۵۹ در جلسه ای فوق العاده ای مجلس ملی عراق حاضر شد و گفت: من در برابر شما اعلام می کنم که ما قرارداد ششم مارس ۱۹۷۵ را کاملاً ملغی می دانیم و شورای فرماندهی در این زمینه تصمیم خود را خواهد گرفت. این نطق صدام از فرستنده های رادیو تلویزیونی عراق ساعت ۲۰:۳۰ در تاریخ۲۶/۶/۵۹ به صورت مستقیم پخش گردید.
پنج روز بعد یعنی ۳۱/۶/۵۹ جمله ی گسترده ی نظامی خود را علیه ایران با ۱۲ لشگر مسلح به مرزهای غربی، جنوب غربی و شمال غربی به طول بیش از یک هزار و سیصد کیلومتر شروع نمود. از هوا تا سر پل ذهاب و اسلام آباد و در جنوب تا پشت دروازه های اهواز و محاصره ی آبادان پیش رفت. شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب، نفت شهر، هویزه، بستان، خرمشهر، و صدها روستا و بخش سقوط کرد و در کل بیش از چهارده هزار کیلومتر مربع از اراضی پنج استان خوزستان، ایلام، کردستان، باختران و آذربایجان غربی را به تصرف خود درآورد. مناطق مسکونی مراکز استان و شهرهای بزرگ ایران از جمله اهواز، باختران، ارومیه، تبریز، همدان، بوشهر، سنندج و غیره را مورد حملات هوایی قرار داد. 
صدام در برابر چشم بینندگان تلویزیون حاضر شد و قرارداد الجزایر را پاره کرد و گفت: این قرارداد مربوط به زمانی است که ما ضعیف بودیم. در حال حاضر ما قوی هستیم و به این قرارداد نیازی نداریم. در شرایطی که شهرها و اراضی جمهوری اسلامی ایران در اشغال صدام بود او در یک مصاحبه مطبوعاتی با خبرنگاران خارجی در حالی که مفاد منشور سازمان ملل متحد را سخره گرفته بود، گفت: مردمی که درگیر جنگ می شوند باید نتایج آن را بپذیرند، پس چه گونه می شود به مردمی که شکست خورده اند بگویید این سرزمینتان؛ بفرمایید تحویل بگیرید! مردم انقلابی جمهوری اسلامی ایران در برابر هجوم تجاوز کارانه به خروش آمدند و از سراسر کشور حرکتی عظیم انجام گرفت و مردم کوچه بازار، گروه گروه به سوی جبهه ها رفته و برای جنگ و دفاع آماده شدند؛ به گونه ای که حتی به کار گرفتن این نیروهای وسیع مردمی برای فرماندهان، مشکل و فکر تشکیل بسیج و منظم کردن آنان و تنظیم ارتش بیست میلیونی مطرح شدند. 
نقش جهاد سازندگی در جنگ: وقتی حضرت امام (ره) فرمان تشکیل جهاد سازندگی را صادر فرمود، موجی عظیم به ساری عمق جامعه را تحت تأثیر قرار داد. جهاد گام های آغاز را به کمک به روستاییان استوار نمود و فعالیتش را از سازندگی و به سازی کشور شروع کرد. آری جهاد نامی آشنا برای مردم دشت و کوهستان، نامی دل آرام برای مردم کویر، هم نشینی دلسوز برای روستاییان و نوایی دل نشین به عمق درون همه ی انسان های پاک سرشت است. 
این نهاد مقدس با داشتن جوانان مومن و فداکار و کم توقع، پس از ۱۵ روز که از شروع جنگ می گذشت، اولین اکیپ ها از سراسر کشور را به سوی جبهه های غرب و جنوب اعزام کرد و در خطوط مقدم جبهه و پشت جبهه مستقر نمود و از همان لحظه ی استقرار فعالیتهای مستمر و دشمن شکن خویش را آغاز کرد. حضور ایثارگران جهاد سازندگی به مثابه قطره ای دریای خروشان امت حزب الله در کلیه ی سنگرها و صحنه ها نبرد، تأثیر شگرفی در تقویت و حمایت جبهه ها و گشودن راه های جدید در دفاع و کوتاه نمودن دست متجاوزان داشت. به تدریج با سامان گرفتن نیروهای شرکت کننده در جنگ، حضور جهاد سازندگی در جبهه های نبرد. هر روز شکل مشخص تر و ابعاد دقیق تر و حساس تری پیدا می کرد. به لحاظ گستردگی فعالیتهای ایثارگران جهاد سازندگی، ارائه آمار و ارقام مشخص و دقیق از این فعالیت ها غیر ممکن است. هر چند پشتیبانی و مهندسی جهاد در کلیه ی عملیات ها از ((ثامن الائمه)۹ تا ((بیت المقدس ۴))، خدمات شایان و شایسته ای نموده است، لیکن ما با در نظر گرفتن اجمال نویسی به ذکر پاره ای از تلاش های جهادگران در جنگ هشت ساله می پردازیم:
 - ماموريت مهندسي در دفاع مقدس:  نقش مهندسي در دفاع مقدس ، متناسب با سير تاريخي تهاجم دشمن به ميهن اسلامي مان شكل مي گيرد متناسب با نياز هاي مقاطع زماني مختلف ، در شش حوزه كلان ماموريت مهندسي ايفاي نقش مي نمايد:
1- مهندسي سدي در برابر دشمن – در مرحله اوليه تهاجم غافلگير كننده دشمن در شروع جنگ تحميلي يعني از 31/6/59 تا 2 الي 3 ماه بعد ، مهندسي به كمك نيرو هاي مدافع سرزمين آمده و با برخي از اقدامات مهندسي مانع پيشروي دشمن ميگردد. عمليات انتقال آب به دشت خوزستان توسط طرح سد سيد شريف ، كانال شهيد چمران و كانال غدير و ... ، با ايجاد موانع آبي بر سر راه دشمن ، سبب زمينگير شدن زرهي دشمن گرديد . بگونه اي كه هرگونه تحرك از دشمن صلب شده و دشمن مجبور به توقف مي شود .
2- مهندسي ، سازنده استحكامات كمر بند دفاعي – پس از توقف پيشروي دشمن ، رزمندگان مهندسي ، عليرغم محدوديت ماشين آلات مهندسي ، با عمليات اجراي خاكريز تعجيلي ، كانال ، دژ ، راههاي دسترسي ، سنگر و مواضع دفاعي نيرو هاي خودي را ايجاد مي نمايند . همچنين مقر هاي عقبه يگانهاي رزم ، اردوگاهها ، مقر فوريتهاي پزشكي و بنه هاي پشتيباني ، طراحي واحداث مي گردد و مواضع نيرو هاي رزمنده مدافع كشور را استحكام مي بخشد.
3- پشتيباني مهندسي ، در باز پس گيري مناطق اشغالي – پس از عزل بني صدر و رفع موانع ايجاد شده از سوي وي ، رزمندگان دلير اسلام در يك سلسله عمليات بي نظير ، موفق به باز پس گيري مناطق اشغال شده از دست دشمن تا دندان مسلح مي شوند .در اين عملياتهاي بزرگ ،توانمندي مهندسي يك ركن اساسي بود به گونه اي كه مي بايستي بستر ارتباط زميني جهت ايجاد پشتيباني از پيشروي رزمندگان تامين گردد . و اين مهم با طراحي و احداث پلهاي سريع النصب ، راه سازي ، عمليات فريب دشمن ، اجراي تونل كميل در زير رودخانه اروند و ... صورت گرفته است.و بدينگونه مهندسي ، با اقدامات خود ، در باز پس گيري مناطق اشغالي نقش مهمي را ايفا مي نمايد.
4- پشتيباني مهندسي ، در مرحله تنبيه متجاوز – گام بعدي جنگ ، تنبيه متجاوز در فراسوي مرزها و ايجاد حريم ايمني جهت كشور بود . ورزمندگان مهندسي با قوه ابتكار و خلاقيت بي نظير خود ، صحنه هاي بي بديلي در طول جنگهاي دنيا خلق كردند ، ساخت و نصب پل شناور خيبر به طول 14 كيلومتر بر روي درياچه هور درعمليات خيبر و بعد از آن احداث جاده خاكي بر روي درياچه هور براي اتصال به جزائر مجنون و همچنين ساخت و نصب پل شناور و متحرك و نيز پل عظيم لوله اي والفجر 8 بر روي بستر رودخانه خروشان اروند رود بود.همچنين جهت كاهش فاصله زماني درمان مجروحين از خط مقدم تا اطاق عمل ، بيمارستان هاي امن و مستحكم و مجهز صحرايي مانند بيمارستان فاطمه الزهرا ، علي ابن ابيطالب و ... بصورت قطعات بتني و يا فلزي پيش ساخته طراحي و احداث گرديده كه در هيچ يك از جنگهاي دنيا سابقه نداشته است . 
5- مقابله با خرابي هاي دشمن – دشمن متجاوز در طول 8 سال جنگ تحميلي توسط بمباران و موشكباران ، نسبت به تخريب زير ساختهاي كشور، از جمله پلهاي مهم راه آهن ، نيرو گاه ، پالايشگاه ، فرودگاه ، بنادر و ... مبادرت كرد ، كه مهندسين كشور با اقدامات خود در مرحله نخست تلاش در جهت مهار خسارات وارده برآمده وسپس نسبت به باز سازي محدود بخشهاي مهم آن جهت تداوم توليد و خدمات ضروري مورد نياز در شرايط حاد بحراني كشور بر آمدند. 
6- مهندسي در خدمت ايمني شهروندان – شهرهاي مختلف كشور نيز از خوي ددمنشي متجاوزان و كشور هاي تجهيز كننده وي نبوده و حملات هوايي و موشكي اهدايي غرب و شرق به صدام ، سبب خسارات مادي و معنوي و تلفات جاني شهروندان بي دفاع گرديد . و مهندسين كشور در جهت تامين امنيت جاني و رواني مردم نسبت به آماده ساز ي فضا هاي امن استقرار مردم و نيز ايجاد پناهگاههاي عمومي و اختصاصي اقدامات لازم را بعمل آوردند .  
-مراحل اجراي اقدامات مهندسي در عمليات هاي نظامي عليه دشمن : مهندسي رزمي ، توسط يگانهاي مستقل و مهندسي يگانهاي رزمي و نيز جهاد سازندگي جهت موفقيت هر عمليات نظامي عليه دشمن اقدامات و پشتيباني هاي لازم را در هر عمليات با شكوه رزمندگان اسلام، در سه مرحله زماني ارائه مي نمودند: 
1- بستر سازي مهندسي در پيش از عمليات يا مهندسي آماده سازي – در اين مرحله ، مهندسي با آماده سازي و پشتيباني مهندسي ، بستر اجراي عمليات نظامي را با اقدامات احداث و ترميم جاده هاي مورد نياز ، ساخت سكو هاي توپخانه و ادوات اردوگاهها و مقر هاي عقبه و يگانهاي رزمي ، درمانگاه صحرايي و همچنين آمادگي جهت پشتيباني مهندسي در حين عمليات شامل آمادگي نصب پل بر روي رودخانه و يا عبور از كانال و موانع مصنوعي ايجاد شده توسط دشمن را مهيا مي سازد.
2- اقدامات مهندسي در حين عمليات يا مهندسي رزمي- به محض شروع عمليات و پيشروي رزمندگان عليه اشغالگران بعثي ، مهندسي رزمي يگانها وارد عمل شده و در زير آتش شديد توپخانه و ادوات دشمن نسبت به احداث معابر جديد ، ايجاد خاكريز و احداث مواضع و سنگر هاي جديد دفاعي در خطوط مقدم جديد اقدام مي نمايد .
3- اقدامات مهندسي پس از عمليات يا مهندسي پشتيباني رزم – پس از اتمام عمليات پيشروي رزمندگان اسلام ، رزمندگان مهندسي نسبت به تثبيت و تحكيم خطوط و مواضع دفاعي جديد و راههاي دسترسي و احداث سنگر ها و استحكامات مورد نياز رزمندگان و ايجاد موانع جديد در مقابل دشمن اقدام مي نمايند.
  - انواع اقدامات مهندسي در دوران دفاع مقدس :  بطور كلي مجموعه اقدامات مهندسي در دوره دفاع مقدس را به سه دسته ميتوان تقسيم بندي نمود و بعبارت ديگر   مهندسي در خدمت جنگ و يا جنگ مهندسي در جنگ تحميلي به سه دسته تقسيم ميشود:
1-  جنگ مهندسي رزمندگان در برابر سلاحهاي دشمن – دشمن تا دندان مسلح به سلاحهاي شرق و غرب انواع آتشهاي توپخانه و بمباران را بر روي نيرو هاي رزمنده ديوانه وار سراريز مي نمود . لذا مهمترين ماموريت مهندسي ايجاد سنگر و موانع امن با هدف كاهش تاثير سلاحهاي آتش باري بوده است .  
2- جنگ مهندسي با مهندسي دشمن – مهندسي دشمن با انواع ماشين آلات مهندسي كشور هاي غربي به سرعت و با حجم زياد نسبت به موانع سد كننده در برابر رزمندگان اسلام اقدام مي نمود ، مهندسي با قوه ابتكار و با اتكاء به مدد الهي نسبت به خلق ابداعات و اقداماتي گسترده در عبور از كانالهاي دشمن نائل آمد .  
3- جنگ مهندسي با موانع طبيعي – كوه ، رودخانه ، زمين سست ، باتلاق ، درياچه ، نيزار و. ... از جمله موانع طبيعي بودند كه رزمندگان اسلام جهت رسيدن به اهداف عاليه خود نياز به عبور از آن داشتند و مهندسي بايستي در جنگ با طبيعت سخت و در شرايط حاد جنگ و با امكانات محدود خود ، معابر عبور رزمندگان را فراهم مي ساختندوجزء اتكاء به ايمان الهي و پشتكار مهندسي رزمي علاوه بر ركورد شكني ايجاد راهسازي در شرايط صعب العبور ، سبب ايجاد خلق صحنه هاي بي بديل احداث پلهاي بزرگ نظامي دنيا گرديدند . كه بعنوان مثال ميتوان به احداث 18 كيلومتر جاده ظرف 24 ساعت در عمليات والفجر 2 درمنطقه حاج عمران در ارتفاعات 3000 متري در زير آتش توپخانه و تير مستقيم دشمن اشاره نمود.  
-نهادهاي مهندسي دفاع مقدس: نياز هاي دفاع مقدس به اقدامت مهندسي در خط مقدم و عقبه در جبهه هاي غرب و جنوب ، كه عمدتا توسط نيرو  هاي بسيجي و دانشجويان داوطلب و نيز نيرو هاي سپاه و جهاد سازندگي تامين ميشد ، توسط نهاد ها و يگانهاي زير صورت مي پذبرفت:
1- جهاد سازندگي : اين نهاد انقلابي كه با شعار همه با هم در جهاد سازندگي و به فرمان امام در ابتداي انقلاب تشكيل شده بود ، حضور فعالي در صحنه هاي مختلف پشتيباني جنگ ، بخصوص عمليات راهسازي و احداث خاكريز داشت و شهداي زيادي نيز تقديم انقلاب نمودند وبحق سنگر سازان بي سنگر بحق نام گرفته بودند.
2- مهندسي قرار گاه – به جهت هدايت بهتر صحنه هاي جنگ در جبهه هاي جنوب و غرب ، قرار گاههاي عمده عملياتيء كربلا و نجف و... نام داشتند و بخشي از زير مجموعه اين قرار گاه ، مهندسي قرار گاه بود كه نياز هاي مهندسي مناطق عملياتي و عقبه انرا پشتيباني مي نمود و يكي از اجزاي آن نيز ستاد سلمان بود كه طرحهاي مهندسي را تهيه و نظارت مي كرد . كار طراحي بيمارستان ، حمام ضد شيميايي ، طرح سنگر و... از جمله اقدامات اين ستاد بود.
3- يگانهاي مهندسي – تعدادي يگان مهندسي نيز تشكيل گرديده بوده كه داراي ماشين آلات و تجهيزات مهندسي بوده و صرفا وظيفه پشتيباني تخصصي ماموريتهاي مهندسي رزمي را از قبيل اجراي پل ، جاده ، خاكريز ، كانال و سنگر را بعهده داشتند.
4- بخش مهندسي يگانها – يگانهاي رزمي شامل لشگر هاي پياده و زرهي نيز جهت تامين نياز هاي عملياتي خود ، تعدادي ماشين آلات و تجهيزات مهندسي داشته و نياز هاي محدود خود را تامين مي كردند.
- نتيجه گيري: از آنجا كه نبرد احتمالي آينده ، نبردي ناهمطراز در جبهه اي گسترده با گستره كل كشور بوده كه در آن خط و خاكريز مشخص و ثابت نخواهد داشت و دامنه تهديدات به شدت و پيچيده خواهد بود ، و با توجه به برخي برتريهاي تجهيزات و فن آوريهاي دشمن ، مهندسي رزمي و دفاعي بايستي نسبت به ثبت دقيق وقايع واقدامات مهندسي و مستند كردن آن جهت بهره گيري از تجارب دوران دفاع مقدس اقدام نموده و همچنين متناسب با تهديدات نوين و شرايط جديد ، بهمراه آموزش هاي لازم ضمن برخورداري از تجهيزات و فنون و طرحهاي لازم برخوردار بوده به نحوي كه آماده انجام ماموريت هاي مختلف در شرايط گوناگون سرزميني و محيطي برخوردار گردند.
دل نوشته:
 o  اي جاده هاي خاكي كه مسافران كربلارا عبور دادي  
o اي پلهاي شناوري كه ارتباط دهنده به آسمان بوديد  
o اي خاكريز هايي كه جدا كننده خط خودي و دشمن بوديد  
o اي سنگر هايي كه پناهگاه جانهاي شيدائي بوديد  
o اي كانالهايي كه معبر دلاوران بوديد
o در قیامت شاهد تمام جانفشانی ها و ایثارها باشید
  عملیات گسترده و پیروزمند والفجر ۸ یک عملیات آبی – خاکی بی مانند بود. می توان به جرأت آن را یک جنگ مهندسی تمام عیار به شمار آورد که پیروزی های به دست آمده در این عملیات بی نظیر با برنامه ریزی دقیق و حساب شده و به کارگیری نیروهای متعهد و متخصص جهادگر و مردمی و تلاش پیگیر و شبانه روزی و خدمت بی شائبه ی فرزندان برومند پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد سازندگی با هماهنگی و وحدت و یکپارچگی نیروهای رزمی به وقوع پیوسته است. نخلستانها، باتلاق ها، نهرها،خاکریزها، جاده ها و پلها در سواحل شرقی اروند رود همواره نمایانگر و بازگو کننده ی تلاش و همت بی همانند سنگر سازان بی سنگری است که در دل شبهای تاریک، تنها در جهت رضای پروردگار و باء و نصرت اسلام و پاسداری از خون گلگون کفنان حماسه ساز و یاری سپاه توانمند اسلام در صحنه های رزم پر شکوه و دشمن شکن، هشتمین و الفجرشان را آراستند. از همه مهمتر اروند پرخروش که در برابر نیروی ایمان و اراده توانا و همت بلند حماسه سازان تسلیم گشته و در مقابل ایستادگی و عزم راسخ آنان به تعظیم درآمده و مقدم عاشقان حق را برگرده ی خود پذیرا و در جهت پیروزی اسلام بر کفر به سرور و شادمانی پرداخته بود.
در شبهای بی شماری همت و تلاش ساحل سازان بی سنگر را در زیر رگبار مسلسلهای فریب خوردگان به تماشا نشسته بود و باسرانگشت امواج بلند خود حدیث مقاومت و ایثار را در قالبی نوین به گوش ستارگان شب زمزه کرده و فضای عرصه ی پیکار را معطر ساخته بود. این پیروزی عظیم، یعنی ساختن جبهه و تثبیت مواضع نه تنها تا کنون در هیچ یک از عملیات های سپاه اسلام در طول جنگ تحمیلی سابقه نداشته بود، بلکه بار دیگر توانایی های تخصصی پشتیبانی و مهندسی جنگ جهد سازندگی را به نمایش گذاشت و دنیا را به شگفتی و حیرت واداشت. احداث پل بزرگ ((بعثت)) بر روی رودخانه خروشان اروند و از ابتکار جهاد بود که از نظر فنی و موفقیت استراتژیک اهمیت ویژه ای داشت؛ و جز با الطاف خفیه ی الهی هیچ گاه میسر نبوده است. عملیات کربلای (۵) در شرایط زمانی و مکانی ای به وقوع پیوست که دشمن بعثی به هیچ وجه تصور آن را نمی کرد. در این منطقه عملیاتی، ارتش بعث به کمک کارشناسان نظامی خارجی و صرف هزینه های بسیار هنگفت، قویترین و مستحکم ترین خطوط دفاعی را ایجاد نموده بود. به طوریکه فرماندهان و سربازان بعثی با اطمینان از نفوذ ناپذیری این خطوط، آن را دژ ((استواری)) نام نهاده بودند.
ایجاد انواع میدان های مین و سیم های خاردار و سنگرهای بتونی در بخش های خاکی منطقه و ایجاد دریاچه ها و باتلاق های مصنوعی با عمق کم، نه تنها نیروی پیاده، بلکه عبور قایق را نیز نا ممکن می ساخت، از جمله ای این موانع بود. در انتهای این آب گرفتگی ها و در ساحل خط دفاعی دشمن، دهها ردیف سیم خاردار و موانع خورشیدی و میدان های وسیع مین و سنگرهای دیده بانی کمین قرار داشت؛ و در پشت این موانع نیز دژ خاکی بزرگی به ارتفاع ۵ الی ۶ متر به عرض ۱۰ متر احداث شده و یک کانال بزرگ سیمانی نیز داخل این دژ تعبیه گردیده بود. قابل توجه این که این موانع و خطوط دفاعی در پشت این دژ باز هم تکرار شده بود. اما این خطوط عظیم دفاعی، با امدادهای غیبی خداوند، و با ایثارگری های رزمندگان اسلام و فرماندهی هماهنگ و قوی عملیات و اجرای طرح های پیچیده و عظیم عملیاتی و مهندسی – رزمی، که در واقع حاصل تجارب سال ها ایثارگری توأم با اخلاص و خلاقیت دلیر مردان خطه توحید بوده است، آن چنان با سرعت در هم ریخت که دشمن حتی تصورش را هم نمی کرد. برای آن که واحدهای مهندسی – رزمی لشگریان اسلام نتوانند از تجارب قبلی خود، در این منطقه بهره بگیرند، رژیم بعث استحکامات و موانع و مواضع پدافندی خود را به نحوی طراحی نموده بود که از لحاظ مهندسی – رزمی سازماندهی جدیدی نیازمند بود.
در چنین شرایطی، گردان های پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد سازندگی در منطقه مستقر شده و در قبل از عملیات با انجام کارهایی از قبیل: تردد نیروهای رزمی، ترمیم و تعریض و شن ریزی را های مواصلاتی و هم چنین احداث صدها سنگر و دهها مقر و قرارگاه جهت استقرار نیروهای عمل کننده و سنگرهای توپخانه، ادوات، اورژانس و غیره منطقه را برای انجام عملیات آماده می کردند. در حین عملیات نیز، جهادگران گردان های پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد سازندگی در زیر سخت ترین آتش دشمن جاده ها را جهت عبور وسائل نقلیه و امکانات مورد نیاز سپاهیان، درون آب گرفتگی ها تا خط مقدم دشمن امتداد داده و به جاده های تدارکاتی نیروهای بعثی وصل نمودند و در این عملیات بهترین و با تجربه ترین نیروهایش به شهادت رسیدند.
این عمل در پشروی سپاه اسلام بسیار مؤثر بود. در این راستا باید از رانندگان کمپرسی در جابه جایی و حمل خاک و رانندگان لودر و بولدوزر که در زیر آتش شدید دشمن ایثارگرانه تلاش می کردند، یاد کرد. علاوه بر این، سنگرسازان بی سنگر، پا به پای رزمندگان در عملیات پیش می رفتند و با دستگاه های لودر و بولدوزر، خود را به خاکریزهای دشمن – که هنوز سقوط نکرده بودند – رسانیده و خاکرزیها و دیگر موانع را می گشودند که در طول تاریخ جنگ تحمیلی بی سابقه و بی همانند بود. هم چنین در حین عملیات، گردان های پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد در تمامی مراحل پیشروی ها قدم به قدم برای سپاهیان توحید، خاکریز عملیاتی احداث نموده و مکمل رزم بی امان برادران رزمنده شان بودند. بعلاوه طرح ها و ابتکارات فنی – مهندسی نوینی در حین عملیات به اجرا درآمد که شرح آن، در این مختصر نمی گنجد.
پس از انجام عملیات نیز، پاک سازی منطقه، تعمیرات ادوات محل مجروحان، احداث استحکامات برای جلو گیری از ضد حمله و ده ها فعالیت دیگر، وظایفی بود که ((سنگرسازان بی سنگر)) عاشقانه به انجام رساندند.
جهاد سازندگی با استعداد بیش از شش قرارگاه فرماندهی، چهار تیپ و ۴۰ گردان پشتیبانی و مهندسی جنگ و ۲۵ ستاد پشتیبانی استان با تجهیزات کامل و ماشین آلات و با پذیرش مسئولیت مهندسی جنگ در کلیه ی محورهای عملیاتی جنوب و غرب با اعزام ۵۴۰ هزار نیروی جهادگر و با اهدای بیش از ۳۱۰۰ شهید و ۲۱ هزار جانباز و ۱۱۰۰ آزاده نقش عظیمی در ۸ سال دفاع مقدس ایفاء نموده است.
اقدامات جهاد سازندگی در دوران دفاع مقدس:
۱- جاده سازی عملیاتی – نفوذی و کوهستانی-ییش از ۷۷۳۲۵ کیلومتر
۲- شن ریزی بیش از ۱۰۰۰۰۰ کیلومتر
۳-احداث انواع پل (نفررو، بشکه یی، لوله یی، آلمینیومی، قادری، بتنی) ۲۸۱۰۰ مورد
۴-دژ مستحکم ۵۴۰ کیلومتر
۵-سنگرهای انفرادی و اجتماعی ۱۵۱۲۸۱ مورد
۶-سنگرهای خودرو، مهمات، تانک و نفبر ۲۲۵۰۰ مود
۷-ایجاد مواضع توپخانه – مقرهای توپخانه ۶۶۴ مورد
۸-احداث بیمارستان و اورژانس صحرایی ۵۲۰ مورد
۹-ایجاد سد خاکی – اسکله خاکی ۱۴۷۰ مورد
۱۰-محوطه سازی و ایجاد قرارگاه های تاکتیکی و مقر گردان ه- پادگان ها ۳۷۰۳۰۰ متر مربع
۱۱-ایجاد کانال نفررو ۲۵۷۱۰ متر
۱۲-ایجاد کانال آب ۹۴۷۳۲ متر
۱۳-سایت موشکی، سکوی ادوات نظامی و پدافند هوایی ۹۰۳ مورد
۱۴-احداث باند هلی کوپتر ۵۶ مورد
۱۵-احداث دکل دیدبانی ۴۴ مورد
۱۶-حمل و نقل مهمات، آب رسانی، آب پاش جاده یی۱۵۰۰۰ مورد
۱۷-احداث حسینیه، نمازخانه و ایستگاه صلواتی ۱۵۰۰۰ مورد
۱۸-احداث حمام صلواتی ۱۲۷۰ مورد
۱۹- حفر چاه عمیق و نیمه عمیق۲۶ مورد
۲۰-احداث پاسگاه عملیاتی جهت ایجاد امنیت ۱۵۰۰۰ مورد
۲۱-تعمیرات ادوات راه سازی جهاد – سپاه - ارتش ۱۵۷۰۰ مورد  
پـــــل مـعـلـــق گاهی مسیر نیروها در جبهه های غرب به جاهایی می رسید که امکان احداث پل های بزرگ نبود .البته بیشتر مواقع احتیاجی هم نبود .ضمن این که آوردن مصالح و امکانات به آن نقطه میسر نمی شد، در این مواقع برای عبور نیروها ، مهندسین جهاد ، پل های معلق را در مسیر اجرا می کردند . این پل ها  علیرغم ظاهر ساده شان . محاسبات بسیار پیچیده ای  داشتند .
کمترین اشتباهی باعث می شد این پل ها  بپیچد و نیروها را دچار حادثه کنند. اتفاقی که به مدد دقت و توجه مهندسان هرگز نیافتاد . عراق مدت ها نفهمید ایران چطور بدون پل فاو را پشتیبانی میکند . خضر، این وسیله عظیم الجثه که نه خروش اروند حریفش شد نه حملات هواپیماهای عراقی . یک تراکتور بدون چرخ روی یک قطعه پل شناور نصب شد و یک سیستم بکسل که در دو طرف اروند محکم شده بود . به رینگ چرخ این تراکتور متصل بود . روی این خضر ها همه چیز قابل جابه جایی بود حتی تانک و کامیون های پر از بار . «اجرای موفقیت آمیز طرح «كانال چمران» پروژه موفقی بود كه توسط شهید چمران به اجرا درآمد چراكه این كانال باعث میشد تا نیروهای عراقی نتوانند به سمت جلو پیشروی كنند و تدبیر دكتر چمران، هدایت آب به سمت عراقیها و انهدام سدهای خاكی دشمن بود. پس از كندن خندق و اجرای طرح، شهید چمران پروژه زمینگیر كردن عراقیها را مطرح كرد و با هدایت آب به داخل كانال باعث شد تا عراقیها تا جایی كه زیر پای آنها آب میرفت عقب بروند.
عراقیها با زدن خاكریز توانستند پیشروی آب را مهار كنند اما طرحی دیگر به ذهن شهید چمران خطور كرد و آن این بود كه سدهای به وجود آمده توسط عراقیها را كه برای جلوگیری از پیشروی آب زده بودند و پر از آب شده بود منفجر كنند. با فراهم كردن چند تیوپ ماشین موفق شدن آنها را نزدیك سدهای عراق به هم وصل كنند و با قدرت چاشنیهای موجود بر روی لاستیكها، آنها را منفجر كردن و با انفجار این چاشنیها دهانه آب زیادتر میشد و عراقیها به ناچار عقبتر میرفتند. اجرای موفق این طرح باعث شد اهواز و مناطق حاشیهای آن از خطر سقوط نجات پیدا كند و موقعیت آن تثبیت شود. بچه های جهاد مثل عشایر هر جا  می رفتند ، همه امکانات و تجهیزات و زندگیشان را هم می بردند . کمبود امکانات با عث شده بود آنها هیچ چیزی را جا نگذارند . برای همه کارهایشان از همین ماشین آلات استفاده میکردند .آتش را با بیل میکانیکی و لودر ها خاموش میکردند. از بیل مکانیکی به عنوان چکش شمع کوب استفاده می کردند .بالابرشان لودر بود گاهی مجبور می شدند با همین تجهیزات بقیه  امکانات شان را که در گل و لای گیر کرده بود ، در بیاورند .
خلاصه خودکفا و خانه به دوش بودند . همه کارهای شان را خودشان با همان امکانات محدود انجام می داند . مهندسان برای رفع مشکل پروانه موتور قایقهایی که در مرداب به دلیل حجم زیاد نی و گیاهان مردابی از کار می افتاد دست به ابتکاری نو زدند و قایقهایی را طراحی کردند که با ملخ چوبی و از طریق جابجای هوا هم روی نی و هم روی آب با سرعت پیش می رفتند. جالب اینجاست که موتور متحرک این قایقها موتور فولکس بود که برای خنک شدن احتیاج به آب نداشت و با هوا خنک می شد و بعدها نمونه بزرگتر این نوع قایقها با نصب موتور هواپیما ساخته شد.
بعضی از مناطق جنگی، جغرافیای رملی و ناصاف داشتند، عبور در این منطقه بسیار سخت بود و عراق از این مزیت استفاده می کرد. مهندسان جهاد با طراحی و ساخت شنی هایی که به وانت لندکروز متصل می شد عبور در این مناطق را میسر کردند و نام آن را" لندکروز شنی دار" گذاشتند و تا پایان جنگ تکنولوژی آنها را ارتقا دادند.
بعد از ساخت لندکروز شنی دار که قدرت و قابلیت حرکت در رمل و پستی و بلندی را داشت،مهندسان جهاد نفربر دوزیست را نیز طراحی کردند. در دوران جنگ عبور دادن تعداد زیادی از نیروها از باتلاقها و نهرها و رودخانه های کوچک و بزرگ هر کدام تکنیکی خاص می طلبید که تلاش جهادگران در ساخت پلهای فایبرگلاس، پلهای شناور، پلیکا، فرشهای باتلاقی، سرعت عبور نیروها را در شبهای عملیات با کمترین تلقات بالا می برد. جهادگران علاوه بر ساخت "فرش باتلاقی" که یک سازه مهندسی و ساخته شده از پروفیل های محاسبه شده آلومینیوم است،"باتلاقروی جبل" را برای عبور از باتلاق و نیزارها ساختند؛ این دستگاه بزرگ با چرخهایی با قطر بیش از 4 متر برای یدک کشی، بازکردن راه و موانع در باتلاقها و نیزارهای جنوب ساخته شد.
"بالن ابابیل" را می توان یکی از ابتکارات صنایع هوایی در حوزه دفاع دانست که مهندسان جهاد برای فریب هواپیماهای دشمن دست به ابتکاری جالب زدند. طرح بالن ابابیل در واقع هم فریب و هم سفیر مرگ هواپیماهای دشمن بود که می خواستند از گذرگاههای تنگ بین کوهها و دور از چشم رادارها به پالایشگاه اصفهان نزدیک شوند. این بالن بزرگ با دنباله های فلزی و مواد خاصی که در آن به کار رفته بود این امکان را می داد که در رادار هواپیماهای دشمن دیده شده و راه عبور آن را ببندد و از حمله صرف نظر کند ضمن اینکه در در هنگام حمله هوایی خلبان دشمن ناگهان با موجودی عجیب مواجه می شد که در آسمان ثابت ایستاده است که باید تأکید کرد، انتخاب جنس بالن، نحوه دوخت، عایق بندی، اتصال فلز به پلاستیک و ... از نکات پیچیده مهندسی در آن زمان بود.
با توجه به اهمیت عملیات خیبر و تصرف جزایر مجنون توسط رزمندگان اسلام و تاکید شدیدی که امام خمینی (ره) نسبت به حفظ جزایر مجنون و مناطق آزاد شده داشتند، برادران جهاد سازندگی دست به کار شدند و طرح احداث جاده سیدالشهدا را ریختند. حاج بهروز در این طرح سمت فرماندهی اجرایی را نیز – به اصرار مهندس شهید، فرمانده لشکر 31 عاشورا، مهدی باکری – عهده دار شده بود. حاج بهروز از همان هنگام که قطعات پل خیبر در زیر آتش سنگین دشمن در محل آن نصب می شد متوجه شد که پل خیبر با اینکه از نظر ایمنی در مقابل صدمات ناشی از انفجار و ترکش از طرح های معمول دنیا، بسیار بهتر است ولی به صرفه نیست که تا مدت زیادی در محل باقی بماند. چرا که تعمیر آن هزینه بالایی را طلب می کرد. بنابراین فکر احداث جاده ای در هور د راندیشه اش شکوفا شد؛
اما این کار با توجه به وضعیت خاص جغرافیایی هور چندان هم آسان نبود، مگر اینکه از روش خاص مهندسان مومن جهادگر استفاده می شد. استفاده از عنصر توکل، مثل فوم و فایبر گلاس در خیبر و خاک در جاده سیدالشهدا ضروری بود. توکل یکی از مصالحی است که در هیچ جای دنیا به هنگام طراحی و اجرا محاسبه نمی شود.  ما بیش از از این در ابتدای این فصل، از گذرگاهی سخن گفتیم که خارج از محاسبات مادی دنیاست. گذرگاه هفتم ! برای حاج بهروز که در دامن خانواده ای مذهبی مثل خانواده اکبر آقا پرورش یافته بود، این یک موضوع بسیار عادی بود که در انجام کاری که از نظر علمی احتمال موفقیت کم است، به خدا توکل کند. دیگر جهادگران هم مثل حاج بهروز ! ... در مقابل اقدامات و فعالیت های مهندسی دشمن همراه با فن آوری برتر تجهیزات مدرن تر، نیروهای فراوان مهندسی و ابزار آلات پیشرفته بوددر واقع نوعی از " جنگ مهندسی" در دوران دفاع مقدس به نمایش گذاشته شد همان گونه که در یک نبرد نا برابر قرار داشتیم. جنگی که در یک سو خبره ترین طراحان، مهندسان و مستشاران سراسر دنیا به خدمت گرفته شده و با کاملترین تجهیزات و ماشین آلات مهندسی پشتیبانی شده و در سوی دیگر مهندسان، طراحان و ایثارگرانی که بدون پشتوانه خارجی، متکی به انگیزه های ایمانی والهی با تکیه به قوه ابتکار و خلاقیت و خستگی ناپذیری به جنگ مهندسی دشمن رفته بودند بنابراین همانگونه که جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به طور کلی دارای ویژگی های منحصر به فرد است، اصول و مبانی حاکم بر مبانی مهندسی دفاع مقدس به طور خاص دارای اهمیت و نقش ویژه ای در دفاع مقدس بوده است.
خصوصیات و ویژگی های مهندسی در دوران دفاع مقدس ابتکار و خلاقیت اولین ویژگی مهندسی در دفاع مقدس است، احداث پل شناور خیبر در هورالعظیم، احداث پل بعثت بر روی اروندرود در عملیات والفجر 8 و دهها ابتکار بزرگ دیگر نمونه های روشنی از تفکرات نوآورانه مهندسی در دفاع مقدس بود. پویایی و انعطاف پذیری سریع دومین ویژگی مهندسی در دفاع بود انجام سه ماموریت آمادسازی، مهندسی رزمی، مهندسی پشتیبانی رزمی هم زمان ویا در یک فاصله زمانی کوتاه در عملیات ها و کسب قابلیت های انعطاف پذیر متناسب با فضای نبرد در مناطق مختلف عملیاتی که منجر به مزیت رزمندگان اسلام بر مقدورات برتر دشمن می شد. احمدرضا هدایتی ماهیت جنگ تحمیلی علیه ایران در طول هشت سال دفاع مقدس ، از همان ابتدا به گونه ای شکل گرفت که مهندسی رزمی بعنوان یکی از مولفه های اصلی ، نقش اساسی را در دستیابی به اهداف عملیات ها برعهده داشت و علی رغم ساده و ابتدایی بودن تجهیزات و امکانات و ضعف های فراوان آموزشی به خصوص در ابتدای کار، موفقیت در عملیات ها بدون اتکاء به مهندسی رزمی ناممکن می نمود. البته در ابتدای جنگ تحمیلی عمده فعالیت های سپاه به انجام مأموریت های ساده ای مانند احداث خاکریز و کانال، ایجاد موانع مختلف، عملیات تخریب، نصب سنگرهای پیش ساخته و احداث جاده های دسترسی محدود می شد، اما بعدها به تدریج دامنه این فعالیت ها با تهیه و ساخت انواع پل های ثابت و شناور، احداث بیمارستان های صحرایی، ساخت انواع پناهگاه ، ساخت اسکله، ساخت تأسیسات حفاظتی، آماده سازی ساحل و حتی نقشه برداری و هواشناسی توسعه یافته و ابعاد و اشکال مختلفی بخود گرفت.
این توسعه تا آنجا ادامه یافت که در اواخر جنگ تحمیلی تعداد گردان های مهندسی به بیش از 120 مورد با حدود 3 تا 4 هزار دستگاه انواع ماشین آلات مهندسی بالغ می شد.
آموزش های مربوط به این بخش نیز در ابتدای جنگ از وضعیت بهتری برخوردار نبود و عمده مطالب حول محور نحوه پاکسازی میادین مین و کار با ماشین آلات راه سازی دور می زد و تامدت ها بعلل مختلف از جمله محدودیت فرصت های آموزشی و کمبود نیروها و متون آموزشی مناسب ، با تحول چندانی مواجه نبود ، اما به مرور زمان یگان های رزم توانستند در این زمینه نیز به سطح قابل قبولی از دانش و تجربه روز دست پیدا کنند.
بدیهی است در این راستا می توان تنوع جغرافیایی در گستره ای بطول بیش از 1200 کیلومتر مرز خشکی و 800 کیلومتر مرز آبی مشترک با دشمن توأم با شرایط مختلف محیطی و جوی را از مهمترین عوامل توسعه ی مهندسی رزمی در ابعاد مختلف بشمار آورد ، اما این عوامل هرگز تنها عامل پیشرفت های کسب شده نبودند بلکه تعهد همراه با تخصص و خلاقیت رزمندگان اسلام که با طرح هایی کاملاً ابتکاری و منحصر بفرد در عملیات های مختلف ، امکان پیروزی های بزرگ را فراهم نمودند ، نقش اصلی را در این زمینه برعهده داشته است.
ابتکاراتی که با احداث پل شناور بطول 12 کیلومتر برروی هورالهویزه ، نصب پل برروی رود خروشان کارون یا عبور از موانع رود اروند در عملیات فاو ، ساخت جاده های پرپیچ و خم در ارتفاعات سربه فلک کشیده غرب ، انهدام اسکله های البکر و والأمیه عراق در خلیج فارس ، احداث جاده در باتلاق های جزایر مجنون و طراحی و ساخت انواع شناور و ده ها طرح و پروژه دیگر ، در جریان جنگ تحمیلی نمود عینی یافت. بنابراین پایان جنگ تحمیلی در بخش مهندسی نیز ، مانند سایر بخش ها همراه با خسارت ها و در عین حال تجارب ارزشمند و تجهیزات قابل توجهی بود که می توانست منشاء خدمات ارزشمندی برای بازسازی ویرانه های ناشی از جنگ قرار گیرد. اگر چه بخش عمده این ماشین آلات مستهلک نیاز به بازسازی داشتند اما این امکانات نسبت به وضعیت اقتصادی موجود در کشور ، از آنچنان اهمیتی برخوردار بود که بی توجهی به آن نوعی اهمال و خیانت در حفظ سرمایه های ملی محسوب می شد. بنابراین استفاده از این امکانات و یافته های حاصل از دفاع مقتدرانه در طول این سال ها، این فرصت را فراهم می ساخت تا علاوه بر فراهم نمودن امکان بازسازی کشور ، منجر به نوسازی و به روز شدن این امکانات و همچنین حفظ روحیه تحرک و پویایی در سازمان سپاه نیز بشود و قطعاً توجه به همین نکته آغازی بود برای کار و تلاش در جبهه ای دیگر، که سازندگی کشور نام گرفت. در همین راستا یکی از موضوعاتی که همواره ذهن برخی از مسئولین و حتی مردم را در مورد فعالیتهای قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء (ص) پس از جنگ تحمیلی به خود مشغول داشته ، ابهاماتی است که در مورد تنوع عرصه های حضور قرارگاه مطرح می شود ؟ در پاسخ به این ابهامات قبل از هرچیز باید دقت داشت که متناسب با تجربه ، تخصص ، تجهیزات و بویژه مأموریت های سپاه با نیاز های دفاعی کشور ، بطور طبیعی و منطقی اولویت پذیرش کار در قرب به سمت فعالیت در پروژه هایی گرایش دارد که اولاً در ارتباط بیشتری با مأموریتهای دفاعی و نظامی قرار داشته و می تواند منجر به حفظ و ارتقاء بیش از پیش آمادگی دفاعی شود ، ثانیاً به لحاظ منطقه ای دارای شرایطی باشند که اجرای آنها مستلزم حضور نیروهای مسلح باشد مانند پروژه های عمرانی، صنعتی و کشاورزی در مناطق مرزی، مناطق بحران زا و ناامن و مناطق محروم یا مناطقی که دور از دسترس قرار داشته و دارای شرایط کار سخت می باشند و از سوی دیگران کمتر مورد استقبال قرار می گیرد، ثالثاً از تازگی موضوع برخوردار بوده و خارج نمودن آن از انحصار شرکت ها ی خارجی مستلزم ریسک پذیری و حضور مقتدرانه سپاه باشد.
نکته دیگری که در این رابطه باید مورد توجه قرار گیرد این است که ، اصولاً دفاع از دستاوردهای انقلاب اسلامی بعنوان مأموریت اصلی سپاه ، شامل جنبه های مختلف از جمله دفاع در بخش غیر نظامی نیز می شود و بعبارت دیگر مهندسی در سپاه علاوه بر مهندسی رزمی و پشتیبانی از یگانهای رزمی ، دفاع در سایر زمینه ها مانند دفاع از صنایع و زیر ساختهای عمرانی و حتی کشاورزی کشور را نیز در بر می گیرد و لذا لازم است سپاه نیز مانند نیروهای مسلح در سایر کشورهای جهان که در مواقع بحران در هر موضوع و رسته ای وارد عمل می شوند ، آمادگی لازم را برای حضور موثر در بحرانها و جنگهای احتمالی آینده کسب نماید.
با جرأت می توان ادعا نمود که دستیابی سپاه به پویاترین مجموعه مهندسی، برخورداری از مجرب ترین و متخصص ترین نیروهای مهندسی و پیشرفته ترین و بیشترین ماشین آلات و تجهیزات مهندسی و همچنین کسب برترین و مناسب ترین سطح آمادگی برای دفاع و مقابله با تهدیدات احتمالی ، تنها و تنها مرهون حضور فعال ، کارآمد و اثربخش مهندسی سپاه در سازندگی و استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود بوده است امید است که این فعالیتها مورد رضای حق تعالی و خرسندی مردم ایثارگر ایران اسلامی قرار گیرد.  
خلاقیت در مهندسی چیست؟ خلاقیت در مهندسی، پویایی و بهره‌گیری از روشها و تاکتیک‌های بدیع مهندسی به منظور فراهم آوردن محیط های جغرافیایی و عملیاتی غیر قابل تصور برای دشمن و دفع محدودیت از مقدورات نیروهای خودی است، این خلاقیت به عواملی مربوط میباشد که به آن پرداخته خواهد شد.
عوامل مؤثر در خلاقیت و نوع‌آوری مهندسی:
1.قدرت تصمیم‌گیری و آزادی عمل منطقی و مؤثر نیروهای مهندسی در صحنه عمل؛
2. سازماندهی متناسب با رزم؛
3. مدیریت و فرماندهی و کنترل انقلابی؛
4. حفظ روحیه خطرپذیری و جسارت نیروهای مهندسی؛
5. ارتقای تخصص و مهارت در نیروهای مهندسی؛
6. برخوررداری از تفکر خلاق و پویا؛
بزرگترین خلاقیت رزمندگان اسلام در جنگ هشت ساله این بود که توانستند تاکتیکها و تکنیکهای خود را که نوعی خلاقیت و نوآوری محسوب می گردد، بر استراتژی و دکترین نیرومند دشمن غلبه دهند. اصول مهم نظامی را که پایبند یکسری قوانین دیکته شده بود برهم زنند.
تکنیکهایی که در عرصه نبرد فقط برای یک بار به کار گرفته میشود و دشمن به سرعت، بدل آن را مییابد. تکنیکهایی از قبیل تعویض محیطهای جغرافیایی جنگ، تغییر تاکتیکها، غافلگیر کردن دشمن در محیطهای مختلف عملیاتی، تعویض شیوه‌های نبرد، انتخاب زمان نبرد و مجبور کردن دشمن به ادامه نبرد در مناطق غیر دلخواه خود، استفاده از پتانسیل‌های جغرافیایی مناطق مختلف به منظور جبران نقاط ضعف خودی، کاهش نقاط قوت دشمن، پناه بردن به عملیاتهای شبانه به دلیل نیازهای غیرقابل تامین و پوشش ضعفهای خودی و کاهش اثر و دقت سلاح‌های دشمن، ایجاد قابلیت و ساخت تجهیزات مهندسی مناسب با محیطهای جغرافیایی و عملیاتی مانند پلهای کوثری و خیبری جهت امکان نبرد در هور یا احداث جاده در مناطق رملی بستان به منظور امکان عملیات از جناح دشمن و دسترسی به عقبه آن در عملیات طریق‌القدس و اجرای پل و طراحی و ساخت طرادهای شناور به منظور عبور از رودخانه غیرقابل عبور آروند (به زعم دشمن)، همه نوعی ابتکار عمل و خلاقیت در مهندسی دفاع مقدس محسوب می‌گردد. سیر فعالیتهای مهندسی در دفاع مقدس همواره از خلاقیت ها و توانمندی‌های متعدد حکایت دارد.
یگان مهندسی سپاه ابتدا در خط شیر (شرق کارون)، با یکی دو دستگاه لازم و تلاش شهیدان عسگری، منصوری و زارعان فعالیتش را شروع کرد و در حصر آبادان با سازماندهی اولیه در شکل تیم مهندسی و در طریق‌القدس با سازمان گروهان مهندسی و در عملیاتهای فتح‌المبین و بیت‌المقدس به صورت گردان مهندسی و در عملیاتهای خیبر و بدر به صورت تیپها و لشگرهای مهندسی براساس نیاز سازمان رزم سپاه، تشکیل و وارد صحنه عملیات گردید و به عنوان مهندسی رزمی در صف مقدم نبرد به اجرای خاکریز و عملیاتهای خاکی پرداخت. نمونه‌ای دیگر از ابتکارات سپاه اسلام، انعطاف پذیری در سازمان ادغام یگانها و تیمهای مهندسی سپاه با نیروهای جهاد سازندگی، وزارتخانه‌های دولتی و ارتش بود که بسته به نوع عملیات و محیط جغرافیایی و استعداد نیروهای به کار گرفته شده و مأموریت واگذار شده دائماً در تغییر و جابجایی بودند و کمبود تجهیزات مهندسی مناطق نبرد به این شیوه تأمین میگردید. که این عمل یعنی ترکیب اقدامات مهندسی جهاد و سپاه و سازماندهی دولتی تحت عنوان قرارگاه صراط مستقیم صورت گرفت و این خود یکی از ابتکار عملهای فرماندهان مهندسی دفاع مقدس بود که با رقابتی سالم و تخصصی و فنی مهندسی دفاع مقدس، نسبت به تعریف سطوح و نیاز مهندسی در محیطهای مختلف و موقعیتهای گوناگون حداکثر بهرهبرداری لازم را به عمل میآورد به نحوی که با تشکیل قرارگاه مهندسی خاتم الانبیاء)ص( توزیع مأموریتها براساس شجاعت، حجم و اندازه و اهمیت و ضریب خطرپذیری و... صورت میگرفت.
در سه منطقه جلوی نبرد، منطقه میانی و منطقه عقبه تقسیم کار میشد و از این توان عظیم استفاده میشد. از دیگر موارد خلاقیت و نوآوری که شاید به جرأت بتوان مهندسی دفاع مقدس را از فعالترین بخشهای آن در دفاع برشمرد، ساخت ماکتها و مواضع فریب به منظور گمراه کردن دشمن و اتلاف منابع، وقت، فکر، سلاح، جنگ‌افزارها و غافلگیری آنها و تمرکز نیروهای خودی در سایر محیطهای عملیاتی را میتوان از نمونه‌های برجسته خلاقیت و نوآوری مهندسی برشمرد. از جمله ابتکارات دیگری که در دفاع مقدس استفاده شد ابداع خاکریزهای تعجیلی به منظور مقابله با انبوه جنگ‌افزارها و آتش سلاحهای دشمن و در امان ماندن نیروها و تجهیزات از گزند تهاجمات دشمن بود و این خلاقیت به اندازه‌ای جلوی دشمن را در عملیاتهای آفندی می‌گرفت که دشمن بعثی از آن به عنوان قفل‌کننده توان زرهی و ادوات خود یاد کرد و به این فکر افتاد که طرحی برای مقابله با این پدیده به وجود آورد و برای اجرای این طرح سرلشگر ستاد سعدی طعمه مأمور این مهم شد.
احداث خاکریزهای ضد رازیت و کورکننده دید دشمن و ایجاد محیطی مناسب و جدید و به دور از چشمان هوشیار، نمونه دیگر خلاقیت و نوآوری در دفاع مقدس بود که تجهیزات پیشرفته راداری اهدایی به دشمن توسط همپیمانانش را کم‌اثر و بی‌ارزش مینمود. از دیگر خلاقیتهای مهندسی دفاع مقدس میتوان مدیریت انقلابی و بسیجی گونه را مثال زد که سازمان متناسب با محیط صحنه عملیات، آموزش  هندسی توأم با تقویت روحیه و رزمندگی داوطلبانه را در خود ایجاد میکرد و از اینرو سازمان مذکور از رشد معنوی لازم برخوردار میشد و به همین سبب در بعضی از عملیاتها خصوصاً عملیاتهای اواخر سال 60 و اوایل سال 61 وقتی مهندسی سپاه می خواست از  روشها و سازماندهی مهندسی ارتش استفاده کند ناموفق بود، اما آنجایی که خلاقیت به کار میرفت و سازماندهی متناسب با رزم طراحی و پیشبینی میگردید، موفقیت آن بیشتر می شد.
این خلاقیت در سازمان به حدی بود که حتی فرماندهان مهندسی جنگ نیز سازمان یکسانی نداشتند و هر یگان سازمان مهندسی خاص خود را داشت و از مقامات بالا هم اجباری بر این امر نبود. برای مثال سازمان لشگر 14 امام حسین)ع( با سازمان مهندسی لشگر 27 محمد رسول‌الله (ص) و سازمان این دو با مهندسی 44 قمر بنی هاشم(ع) متفاوت بود. حتی گردانهایی که در محیطهای عملیاتی غرب و کوهستان و ارتفاعات فعالیت مینمودند با گردانهای مهندسی مستقر در جنوب هم از نظر ساختار و سازماندهی متفاوت بودند، هم از نظر موقعیت جغرافیایی و هم از نظر تشکیلاتی و مدیریتی. نوع ساماندهی و سازماندهی مهندسی از خلاقیت و ویژگیهای خاص بهره گرفته بود.
از دیگر ابتکارات و خلاقیتهای مهندسی دفاع مقدس ساخت ماشین آلات کنترل از راه دور بود که به جهت آسیبپذیری ماشینآلات مهندسی و ارتفاع بلند آنها و حجم انبوه آتشهای دشمن و به منظور جلوگیری از تلفات نیروهای مخلص راننده و دستگاههای مهندسی از این ابتکار عمل توسط محققین و پژهشگران مهندسی استفاده شد. طراحی پل 13 کیلومتری خیبر، بن بست در عملیات آبی و با فاصله زیاد بین ساحل خودی و دشمن را از بین برد و نگرانی فرماندهان جنگ در خصوص نحوه پشتیبانی از یگانهای تکرو خود در ساحل دشمن را کاهش داد. خلاقیت یکی از اصول و ارکان اصلی مهندسی میباشد که باید بر آن تأکید فراوان کرد و زمینه ای فراهم کرد که نیروها بتوانند در این راه فعالیتهای لازم را انجام دهند.
خلاقیت به عنوان موتور محرکه علوم نظامی است و این حرکات ایجاد نمیشود مگر در سایه یک قدرت تصمیمگیری جامع و کامل و سازماندهی منظم و ارتقای تخصص و مهارت در نیروهای مهندسی.
امید است روزی شاهد افزایش هر چه بیشتر نبوغ و خلاقیت رزمندگان اسلام در عرصه جهاد و سازندگی میهن اسلامیمان باشیم. جاده سید الشهدا جاده چهارده کیلومتری سید الشهدا به عرض هفده متر در شرق هورالهویزه و از منطقه جفیر اغاز و پس از طی مسافت در داخل اب های منطقه وارد جزیره مجنون شمالی میشود.
با توجه به اهمیت عملیات خیبر و تصرف جزایر مجنون توسط رزمندگان و نیز تاکید امام خمینی(ره) نسبت به حفظ جزایر مجنون طرح احداث جاده سید الشهدا در دستور کار قرارگاه حمزه و جهاد سازندگی قرار گرفت.چرا که پل خیبر به طور مرتب زیر اتش سنگین دشمن قرار داشت.و تعمیر صدمات ناشی از انفجار و  ترکش این پل در بلند مدت مقرون به صرفه نبود و از طرفی به عنوان مکمل پل خیبر با تسهیل تردد دو طرفه خودروهای سنگین و زرهی میتوانست نقش مهمی در حفظ جزایر مجنون ایفا کند. لذا ده روز پس از نصب پل خیبر عملیات احداث جاده زیر نظر شهید مهندس بهروز پورشریفی اغاز شد و بیش از هزار کامیون کمپرسی به مدت دو ماه و نیم به حمل خاک پرداختند .
علیرغم حرکت آب در هور و وجود باتلاق های متعدد در طول مسیر و همچنین قرار داشتن در زیر گلوله باران توپخانه و بالگرد های دشمن جاده از دو سو به هم نزدیک شد و در روز سوم شعبان و همزمان با میلاد امام حسین ع ساخت جاده به اتمام رسید و از آن تاریخ به بعد این جاده ، جاده ی سید الشهدا نامیده شد ارتفاع این جاده از سطح زمین و سنگرهای حاشیه شمالی ان که برای حفظ جان افراد احداث شده بود عملاً جاده را به یک مانع پدافندی در منطقه تبدیل کرده بود.
پس از پایان جنگ و بازگشت نیروهای دو طرف به مرز های بین المللی بخشی از جاده که در خاک دشمن قرار داشت تخلیه و حد فاصل نیروهای دشمن و خودی توسط مهندسی رزمی مسدود شد   پـــــل مـعـلـــق گاهی مسیر نیروها در جبهه های غرب به جاهایی می رسید که امکان احداث پل های بزرگ نبود .البته بیشتر مواقع احتیاجی هم نبود .ضمن این که آوردن مصالح و امکانات به آن نقطه میسر نمی شد، در این مواقع برای عبور نیروها ، مهندسین جهاد ، پل های معلق را در مسیر اجرا می کردند . این پل ها  علیرغم ظاهر ساده شان . محاسبات بسیار پیچیده ای  داشتند . کمترین اشتباهی باعث می شد این پل ها  بپیچد و نیروها را دچار حادثه کنند. اتفاقی که به مدد دقت و توجه مهندسان هرگز نیافتاد .
پل متحرک خضر: عراق مدت ها نفهمید ایران چطور بدون پل فاو را پشتیبانی می کند .خضر، این وسیله عظیم الجثه که نه خروش اروند حریفش شد نه حملات هواپیماهای عراقی . یک تراکتور بدون چرخ روی یک قطعه پل شناور نصب شد و یک سیستم بکسل که در دو طرف اروند محکم شده بود . به رینگ چرخ این تراکتور متصل بود . روی این خضر ها همه چیز قابل جابه جایی بود حتی تانک و کامیون های پر از بار .

قایق های با ملخ چوبی: مهندسان برای رفع مشکل پروانه موتور قایقهایی که در مرداب به دلیل حجم زیاد نی و گیاهان مردابی از کار می افتاد دست به ابتکاری نو زدند و قایقهایی را طراحی کردند که با ملخ چوبی و از طریق جابجای هوا هم روی نی و هم روی آب با سرعت پیش می رفتند جالب اینجاست که موتور متحرک این قایقها موتور فولکس بود که برای خنک شدن احتیاج به آب نداشت و با هوا خنک می شد و بعدها نمونه بزرگتر این نوع قایقها با نصب موتور هواپیما ساخته شد.

لندکروز شنی دار: بعضی از مناطق جنگی، جغرافیای رملی و ناصاف داشتند، عبور در این منطقه بسیار سخت بود و عراق از این مزیت استفاده می کرد. مهندسان جهاد با طراحی و ساخت شنی هایی که به وانت لندکروز متصل می شد عبور در این مناطق را میسر کردند و نام آن را" لندکروز شنی دار" گذاشتند و تا پایان جنگ تکنولوژی آنها را ارتقا دادند. بعد از ساخت لندکروز شنی دار که قدرت و قابلیت حرکت در رمل و پستی و بلندی را داشت،مهندسان جهاد نفربر دوزیست را نیز طراحی کردند.

باتلاقروی جبل: در دوران جنگ عبور دادن تعداد زیادی از نیروها از باتلاقها و نهرها و رودخانه های کوچک و بزرگ هر کدام تکنیکی خاص می طلبید که تلاش جهادگران در ساخت پلهای فایبرگلاس، پلهای شناور، پلیکا، فرشهای باتلاقی، سرعت عبور نیروها را در شبهای عملیات با کمترین تلقات بالا می برد. جهادگران علاوه بر ساخت "فرش باتلاقی" که یک سازه مهندسی و ساخته شده از پروفیل های محاسبه شده آلومینیوم است،"باتلاقروی جبل" را برای عبور از باتلاق و نیزارها ساختند؛ این دستگاه بزرگ با چرخهایی با قطر بیش از 4 متر برای یدک کشی، بازکردن راه و موانع در باتلاقها و نیزارهای جنوب ساخته شد.
بالن ابابیل: "بالن ابابیل" را می توان یکی از ابتکارات صنایع هوایی در حوزه دفاع دانست که مهندسان جهاد برای فریب هواپیماهای دشمن دست به ابتکاری جالب زدند. طرح بالن ابابیل در واقع هم فریب و هم سفیر مرگ هواپیماهای دشمن بود که می خواستند از گذرگاههای تنگ بین کوهها و دور از چشم رادارها به پالایشگاه اصفهان نزدیک شوند. این بالن بزرگ با دنباله های فلزی و مواد خاصی که در آن به کار رفته بود این امکان را می داد که در رادار هواپیماهای دشمن دیده شده و راه عبور آن را ببندد و از حمله صرف نظر کند ضمن اینکه در در هنگام حمله هوایی خلبان دشمن ناگهان با موجودی عجیب مواجه می شد که در آسمان ثابت ایستاده است که باید تأکید کرد، انتخاب جنس بالن، نحوه دوخت، عایق بندی، اتصال فلز به پلاستیک و ... از نکات پیچیده مهندسی در آن زمان بود.
پل خیبر: فرمانده‌هان سپاه پاسداران در طراحي عمليات خيبر با استفاده از تجربه حاصل از عملیات والفجر مقدماتی، ضریب امنیت را شدت بخشیده و رعایت حفاظت اطلاعات را اصل قرار دادند. مضافاً به اینکه دو نکته مهم دیگر در دستور کار قرار گرفت. نکته اول، فعالیت‌های شناسایی بود که با توجه به رعایت اصل حفاظت، به نیروهای بومی سپاه خوزستان واگذار شد. نکته دوم، تغییر در سازمان رزم سپاه پاسداران و ایجاد قابلیت عملیات آبی – خاکی بود که باید محقق میشد، بر همین اساس، یگان دریایی سپاه )قرارگاه نوح( تشکیل شد. در عین حال، برای جلوگیری از هوشیاری دشمن، قرارگاه دریایی سپاه در بوشهر فعال گردید تا به این وسیله تلاش جدید به منظور افزایش فعالیت در خلیج فارس تلقی گردد. منطقه عملیاتی که در شرق رودخانه دجله و داخل هورالهویزه واقع شده است، از شمال به العزیر و از جنوب به القرنه – طلائیه محدود می‌گردد.
این منطقه دارای دو نوع طبیعت متفاوت است: هور و خشکی.
قسمت خشکی، که حداقل عرض آن 8 کیلومتر و حداکثر 10 کیلومتر است، توسط دو هور بزرگ يعني هورالهویزه در شرق و هورالحمار در غرب آن احاطه شده است. هم چنین، منطقه مذکور توسط رودخانه دجله به دو قسمت شرقی غربی تقسیم می‌شود که 3/4آن در شرق رودخانه قرار دارد. جاده مواصلاتی عماره - بصره نیز در غرب رودخانه واقع است. هور منطقه ای است هم سطح دریا که در بعضی مناطق، سطح آب آن 2 تا 3 متر بالاتر از آب دریاست و به طور کلی نسبت به مناطق هم جوار گود می‌باشد و در مسیر رودخانه‌های قدیمی و دایمی به وجود می‌آید ودارای روییدنی‌هایی به شرح زیر است:
1. نی با ارتفاع 2 تا 7 متر که عمدتاً در جاهای عمیق می‌روید.
2. بردی که معمولاً ارتفاع آن بین 1 تا 2 متر است.
3. چولان که در جاهای کم عمق می‌روید و ارتفاع آن کمتر از 50 سانتی متر است.
به علت پوشش فشرده سطح هور از نی، بردی و چولان، تردد در آن تنها از معابری خاص (آبراه‌ها، نهر‌ها و یا محل عبور حیوانات وحشی) امکان پذیر است. پل خیبر برای استفاده در آبهای راکد تهیه شده بود و ویژگی‌های مخصوص به خود را داشت. با تحقيق و پژوهش فراوان مهندسان، طرح تلفیق فوم و فایبر گلاس که توانایی و استحکام پل را در مقابل حملات بی وقفه و بی‌امان دشمن بالا میبرد، مورد تأیید قرار گرفت و پلهای نمونه در یکی از کارگاههای متعلق به کمیته فنی دفتر مرکزی جهاد سازندگی ساخته شد.
این در حالی انجام شد که هنوز بسیاری از مسئولان با بی‌اعتمادی و نگرانی به اجرای کار می‌نگریستند. قطعات ساخته شده برای گذراندن مرحله آزمایشی خود، به دریاچه آزادی واقع در مجموعه ورزشی آزادی تهران انتقال داده شد. برای نصب این قطعات در دریاچه آزادی، فرماندهی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرمانده نیروی زمینی و معاون صنایع خودکفایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با حضور در مجموعه آزادی، از نزدیک با نحوه طراحی، ساخت و کارایی پل آشنا شدند. پلهای خواسته شده در مدت زمان لازم ساخته و در فواصل معینی از پل پارکینگ و ضد هوایی تعبیه شد. همچنین در فواصل مشخص قطعات یدکی پل آماده بود تا در صورت هرگونه صدمه احتمالی به سرعت تعویض شود و به هنگام اجرای عملیات عظیم خیبر مورد بهره‌برداری قرار گرفت. اين پل در نوع خود یک شاهكار مهندسي به حساب مي‌آمد به گونه‌ای كه باعث گرديد تا ژنرال‌هاي كاركشته نظامي جهان به اعجاب انگيز بودن آن اعتراف كنند و بگويند كه بزرگترين پل شناور دنيا به طول 14 كيلومتر بر روي هور ساخته شد.
پل بعثت: آنچه عمليات والفجر 8 را در ميان ديگر عمليات‌ها شاخص كرده است، اقدامات مهندسي به ويژه نصب پل بعثت بر روي رودخانه اروند رود است كه پل بعثت، به طول 900 متر و عرض 12 متر روي اروند زده شد تا چشم جهانيان را خيره كند. پنج هزار لوله 12 متري، به قطر 142 سانتيمتر و ضخامت 16 ميليمتر از جنس فولاد، در عمق دوازده متري رودخانهاي خروشان كه ارتفاع جزر و مدش از پنج متر هم بالاتر ميرفت، شش ماه وقت گرفت.
ماه رمضان بود عطش و گرما و خستگی؛هیچکدام جلودار رزمندگان اسلام نبود. زاویه،وضعیت، تاریخ وساعت نصب هر لوله، یادداشت و محاسبه می شد. دشمن در طول جنگ از هر سلاحي استفاده كرد كه پل را از بين ببرد، اما نتوانست. پل بعثت، شاهكار مهندسي رزمي تاريخ دفاع مقدس است و امروز با همين عنوان در دانشگاه مهندسي دافوس، تدريس مي شود. برخي از قطعات اين پل، امروز در گلزار شهداي خرمشهر است و برخي ديگر، همانجا كنار اروند، به تماشا نشسته است.
تماشاي همت شيرمرداني كه او را خلق كردند و از روي او گذشتند و سندي بر هنر و اراده جوانان اين مرز و بوم افزودند.
در ساعت  10 : 22 روز 20 / 11 / 64 توسط فرماندهی كل سپاه، فرمان عمليات والفجر 8  قرائت رمز « یا فاطمه الزهرا(س)» در منطقه عملياتي فاو صادر شد. منطقه فاو علاوه بر ارزش سیاسی – نظامی، به لحاظ فراهم سازی امکان حضور مقتدرانه ایران در خاک عراق و موقعیت جغرافیایی و طبیعی، دارای ارزش استراتژیک نیز بود و هم چنین معضلات ناشی از عدم تامین مناطق عملیاتی پیشین و مقابله با فشارهای دشمن پس از تصرف منطقه را هم مرتفع می‌کرد، زیرا باتلاقی بودن سواحل رودخانه اروند درهر دو سو و نیز وجود عارضه کارخانه نمک، عملا بیش تر زمین منطقه را برای دشمن غیر قابل استفاده کرده بود و این مساله کارایی زرهی ارتش عراق را کاهش میداد.
همچنین احاطه آب از سه قسمت موجب شده بود، پدافند در برابر دشمن تنها در یک سمت انجام شود و آسیب پذیری از جناحین را کاهش دهد. علاوه بر این‌ها، کوتاه بودن عقبه نیروهای خودی، پوشش مناسب منطقه برای پدافند هوایی، تسلط آتش بر روی خطوط و عقبه دشمن، امکان رعایت اصل غافلگیری، محدود بودن زمین و عمق قابل دسترس، از جمله عواملی بودند که بر میزان امیدواری‌ها نسبت به کسب پیروزی می‌افزود.
اما در عین حال با توجه به ویژگی‌های خاص منطقه، مساله عبور از رودخانه و پشتیبانی عملیات، احداث پل، تردد قایق‌ها به ساحل دشمن و پهلو گرفتن آن‌ها در ساحل رودخانه‌ها، هر کدام به عنوان موانعی بودند که برداشتن آن‌ها از سر راه به سادگی امکان پذیر نبود. به همین دلیل در طرح ریزی عملیات، تدابیر ویژه ای برای رفع آن‌ها اتخاذ شد.
از آن جایی که زمین منطقه در میان آب محصور است، تحت تاثیر جزر و مد آب خلیج فارس و رطوبت دائم حاصل از آن می‌باشد. به همین دلیل، قسمت عمده ای از زمین منطقه باتلاقی، نمک زار و سست می‌باشد. ارتفاع آب رود اروند، که از دریا تاثیر می‌پذیرد، در عمیق ترین قسمت رودخانه به 25 متر می‌رسد. در ساحل رودخانه، پوششی از چولان (بوته‌های بلند) و نی وجود دارد. ارتفاع چولان‌ها حداکثر یک و نیم متر و ارتفاع نی‌ها 3 تا 4 متر می‌باشد؛ به گونه ای که انسان به راحتی می‌تواند در میان آن مخفی شود. هم چنین نخلستان بزرگی در ساحل خودی و دشمن، که عمق آن بین 2 تا 5 کیلومتر متغیر است، وجود دارد که زمین اطراف آن اغلب سست است. ساخت جاده در تپه های رملی هجوم نیروهای عراقی به خوزستان بعد از 31 ‏شهریور از محورها و معابر متعدد و با به کارگیری نیروهای زرهی و مکانیره مجهز، باعث تصرف بخش های وسیعی از استان زرخیز خوزستان شد، به طوری که دشمن تا چند کیلومتری دزفول و اهواز پیشروی کرد.
دشمن متجاوز در اوائل جنگ تحمیلی از طریق تنگ چزابه و جاده مرزی جفیر با بهره کیری از 2 ‏لشکر پیاده و پیاده- مکانیره به بستان حمله کرد و با اشغال بستان و 70 ‏روستای اطراف آن عده ای از اهالی این شهر را ‏شهید و عده ای را به اسارت خود در آورد و جنایات بی شماری را  ‏نیز در این منطقه مرتکب گردید. ‏در جبهه های میانی خوزستان، نیرو های بعثی با تصرف شهر بستان حمله خود را به منظور قطع جاده اهواز- دزفول ادامه دادند و قسمت های وسیعی از دشت عباس را به تصرف خود در آوردند و در پایین رودخانه کرخه متوقف و مستقر شدند. در محور جنوبی رودخانه کرخه، پس از تصرف بستان و ادامه پیشروی خود، شهر سوسنگرد را نیز به تصرف در آوردند. در شمال رود کرخه نیز با تصرف ارتفاعات ا... اکبر پادگان نظامی دشت آزادگان مورد تهدید قرار گرفت، اما در جبهه میانی بستان و مناطق گسترده ای از استان خوزستان با وجود اجرای چندین عملیات کوچک و بزرگ تا مهرماه 60 ‏این مناطق همچنان در تصرف دشمن بود؛ اگر چه رزمندگان اسلام قبل از فتح نهایی بستان، حملات و فداکاری هایی را ‏در باز پس گیری این مناطق از خود نشان دادند. ‏در ادامه این نبردها در تاریخ 31/2/60 ‏، ارتفاعات الله اکبر پس از 7 ‏ماه به دست رزمندگان اسلام افتاد و نیروهای دشمن با تحمل تلفات و خسارات سنگین تا 12 ‏کیلو متری بستان عقب نشینی کردند. سرانجام در تاریخ یکشنبه 8 ‏آذر 60 ‏به هنگام ظهر، شهر بستان و 70 ‏روستای تابعه آن به دست رزمندگان اسلام آزاد شد و تا تاریخ 22/09/60 ‏، منطقه عملیاتی طریق القدس به طور کامل از لوث دشمن اشغالگر پاکسازی شد.
عملیات طریق القدس از چنان اهمیتی برخوردار ‏بود که امام خمینی آن را «فتح الفتوح» نامیدند. ویژگی اصلی عملیات طریق القدس ، گذشتن از زمین های رملی غیر قابل عبور در شمال منطقه عملیاتی بود که سبب غافلگیری دشمن شد. ‏منطقه عملیاتی طریق القدس حدود 75 ‏کیلومتری شهر اهواز و در منطقه عمومی دشت آزادگان و در 25 ‏کیلومتری جنوب غربی سوسنگرد قرار دارد. منطقه عملیاتی مذکور دارای وسعت حدود 300 ‏کیلومتر مربع بوده و از حیث جمعیتی دارای جمعیت عرب و فرهنگی عشایری می باشد. این منطقه از شمال به ارتفاعات میشداغ و ارتفاعات ا...اکبر و از شرق به شهر حمیدیه و رودخانه کرخه و از غرب به هورالعظیم و از جنوب به هویزه محدود می شود. شهر بستان در مرکز منطقه عملیاتی و مهم ترین قسمت این منطقه قرار دارد یکی از ویژگی های جغرافیایی منطقه عملیاتی طریق القدس، و وجود زمین های رملی یا آغشته از تل ماسه هاست. این عارضه طبیعی از جمله رسوبات عهد حاضر است کالا در سطح تقریبا وسیعی قسمت هایی از سطح منطقه خوزستان به خصوص غرب منطقه عملیاتی بستان را پوشش داده است. این رسوبات از آن نظر که توسط بادها جابه جا شده  قدرت تحرک فراوان دارد و غالبا دشواری هایی را برای روستاها و دیگرمراکز تجمع انسانی به وجود می آورد. ‏این رمل ها به قدری بود که در مناطقی پای رزمندگان تا زانو در رمل فرو می رفت و روشن است که در چنین منطقه ای تحرک سریع بسیار سخت صورت می گیرد. ‏به طور کلی منشاء این رمل ها در خوزستان را تخریب مکانیکی و فرسایش بادی ماسه های حمل شده به این منطقا و یا سنگ مادر که همان ماسه سنگ هاست می دانند. سطح رمل ها در مجموع حدود 300 ‏کیلومتر مربع است. ‏
عبور موفق رزمندگان از مناطق رملی و تپ های شنی از جمله ابتکاراتی است که در عملیات طریق القدس روی داد. ‏جاده ای که از شمال شهر بستان به تنگ میشداغ می رسید و بعد از آنجا به دشت چهیلا منتهی می شد، جاده ای بود کا از زمان های پیش در مانور های نظامی منطقه بستان از آن استفاده می شد، اما به دلیل مرور زمان زیر توده های شن رملی دفن شده و فقط قسمت هایی از آن بیرون مانده بود. ‏از آنجا که اهمیت این جاده در عملیات طریق القدس انکار ناپذیر بود، فرمانده هان ارتش و سپاه به این نتیجه رسیدند که هر طور شده جاده ای را در دل تپه های رملی بسازند، اما کمبود امکانات یگان های زرهی، همچنین سرعت عمل و شتابی که در ایجاد این جاده لازم بود، کارها را سخت می کرد.
بعد از بیشنهادهای فراوانی که ارائه گردید، قرار شد جهاد سازندگی وارد عمل شود. به این ترتیب کار جاده سازی شروع شد و حدود 80 ‏کامیون کمپرسی بدون وقفه خاک را از تپه شحیطیه حمل کرده، روی رمل ها می ریختند و بعد از آن به وسیله ماشین های مختلف راه سازی پخش و در رمل کوبیده می شد. بالاخره بعد از دو هفته، در بحد از ظهر روز 6 ‏/ 9 ‏/ 1360 ‏آخرین کارهای جاده خاکی به پایان رسید و به علت وجود زمین های محکم بین تپه های رملی، دیگر نیازی به جاده سازی تا دیدگاه سوم نبوت. برای جلوگیری از ریزش این تپه ها روی جاده، با هزاران کیسه شن کناره سازی شده بود.
برادران جهاد سازندگی با زحمات فراوان 15 ‏کیلومتر جاده مخصوص در شنزارهایی کا تا زانو بالا می آمد، زده بودند و بقیه راه را رزمندگان به هر قیمتی که شده تصمیم به عبور گرفتند. همچنین برای امتداد مسیر و جلو گیری از گم شدن خودروها و رزمندگان از مسیر با فاصله هر 00 ‏ا متر نشانه های چوبی و آهنی نصب و فانوس های کوچکی به آن آویخته شد. این مسیر، امکان عبور نیرو و دستیابی به پهلو و عقبه را برای نیرو های خودی فراهم می کرد. ‏با شروع عملیات، دشمن از مناطق رملی در جناح شمالی خود که اصلا امکان حمله برایش متصور نبود، مورد هجوم قرار گرفت. البته بارانی که در شب عملیات آمد، کمک زیادی به محکم شدن ناحیه رملی و قابل عبور شدن آن کرده بود و دشمن با آمدن باران خیال کرده بود که احتمالا از حمله منصرف خواهیم شد. تمام رزمندگان، باران شدید آن شب را از امدادهای غیبی می دانستند.
دشمن متجاوز تصور می کرد بارانی که از غروب شروع شده و کمی هم زمین را خیس کرد، مانع انجام هرگونه عملیاتی از طرف رزمندگان اسلام خواهد شد و از این رو، حالت آماده باش را که از مدتها پیش در آن به سر می بردند لفو کردند و این امر، امکان موفقیت عملیات را ‏مضاعف ساخت. ‏با آز ادسازی شهر بستان، حدود 250 کیلومتر مربع از خاک میهنمان که بعد از 427 روز به دست قوای متجاوز عراق اشغال شده بود، آزاد گردید و خطوط تدارکاتی و ارتباطی دشمن در منطقه غرب قطع شد و راه فتح بخش اشغالی خرمشهر به دست رزمندگان اسلام گشوده شد.
اتخاذ تاکتیک ویژه طراحی عبور از رمل، به عنوان محور شمالی عملیات یکی از ویرگی های عملیات و ناشی از خلاقیت و ابتکار متاثر از گسترش حضور نیرو های مردمی در جنگ بود که موجب غافلگیری دشمن و تضمین کننده پیروزی عملیات گردید. این مساله به قدری دور از انتظار دشمن بود که حتی اسرای دشمن در سایر عملیات ها همواره تاکید داشتند که رزمندگان اسلام به صورت هلی برد در این محور وارد عمل شده اند؛ زیرا رمل طبیعی، مانعی اساسی و غیر قابل عبور است و این در حالی بود که رزمندگان به منظور رسیدن به اهداف مورد نظر هیچ استفاده ای از بالگرد نکرده بودند. بنابراین شکل گیری تاکتیک جدید عملیاتی از یک سو و تغییر ذهنیت غلط دشمن و باور توانایی رزمی رزمندکان از سوی دیگر از عواملی بود که تأثیرهای خود را در صحنه نبردهای بعدی باقی گذاشت.
 پل شناور خيـبر: نيروهای پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد (پ.م.ج.ج) در بهمن‌ماه 1362 يك پل شناورِ 14 كيلومتري به نام «پل خيـبر» بر روی هورالعظیم ساختند كه راه مهمِ ارتباطي عقبة جبهه با خط مقدمِ «جزایر مجنون» بود. با توجه به سابقة فنی و مهندسیِ مهندسین طراح جهاد در موضوع پل‌سازي در عرصه‌هاي مختلف، همة تجربه‌های قبلیِ اين نيروها در طراحی این پروژه به کار گرفته شد. عمدة مشكلاتِ طرح‌های قبلی، هزینة بالای ساخت، آسیب‌پذیری بسیار بالای پل در مقابل ترکش و سخت‌بودن روش مونتاژ و حمل و نقلِ پل بود که همگي در طراحیِ جدید براي پل خيـبر، برطرف شده بودند. پل خيـبر، روی آب شناور بود و پایه نداشت. اين پل 14 کیلومتری، از دنبالِ هم قرارگرفتن حدود 2500 قطعة شناور تشكيل شده بود كه هركدام 6 متر طول و بيش از 3 متر عرض داشته و به وسیلة گوشواره و پیم به هم متصل شده بودند. هر قطعة پل، براي قابليّت شناوري بالاتر و امكان تحمل وزن بيشتر، چهار بالة شناور هم (به عنوان كمكي) در دو طرفِ خود داشت. شاسّی هر قطعه از پل، شامل 4 تیرآهنِ 14 لانه‌زنبوری بود که روی آن‌ها یک ورق 4 میلی‌متري آج‌دار قرار گرفته بود و چهار بالة اطراف پل هم با لولا و پیم به این شاسی وصل بود. در زیر شاسّی، باله‌ها بلوک‌های «پلی‌استایرن» با تسمه به آن محکم شده بودند. کار شناورکردن پل بر روی آب را همین بلوک‌های پلی‌استایرن انجام می‌دادند. توان شناوریِ هر قطعه از پل، 6 تُن بود.
مختصری دربارۀ چگونگی احداث پل خیبر: پس از عملیات رمضان، فشار بر ماشین جنگی عراق از دو محور فکّه و هورالعظيم ـ که يكي زمينِ رَملي و دیگری آب بود ـ به عنوان استراتژی نیروهای ایران در دستور كار قرار گرفت. حرکت از هر دو محور، بسیار مشکل و نیازمند اندیشیدن تدابیرِ مهندسی ـ رزمی و اطلاعاتیِ بالا بود. در همین راستا عملیات‌هاي «والفجرِ مقدماتی» در منطقة فکّه و «خيـبر» در منطقة هور طرح‌ریزی و اجرا شدند. هورالعظیم در سال 62 از رودخانه‌های دجله، کرخه و میمه تغذیه می‌شد. عمق آب در شمال آن و هنگام طغیان رودخانه‌ها به 8 متر و در جنوب آن به 3 متر می‌رسید. عمق آب در فصل‌های مختلف سال تغییر می‌کرد. پوشش گیاهی هور غالباً نی‌زار بود ولی گونه‌هاي گياهيِ بردی، چولان گاطه و شبلان هم در آن دیده می‌شد. مساحت هورالعظیم در سال 62  حدود 2200 کیلومترمربع بود. هم‌اكنون به علت كاهش آبِ ورودي از دجله و كرخه، قسمت عمدة هورالعظیم خشک شده است.
در بخش عراقيِ هورالعظيم، دو جزیرة مصنوعيِ پولیگونی‌شكل به نام‌های «مجنون شمالی» و «مجنون جنوبی» وجود داشت که سال‌ها قبل توسط عراق و براي بهره‌برداري از منابع نفتي ايجاد شده بود. اين جزاير اهميّت خاصی براي عراق داشتنه و به وسیلة يك دژ (خاكريز بلندي كه روي آن قابل تردد بود) به یکدیگر راه داشتند. اهمیت راهبرديِ این جزایر فقط به علت وجود دکل‌های فشارقوی برق، دکل‌های تقویتیِ رادیو و تلويزیون، تأسیسات و کارخانه‌های کاغذسازی و چاه‌های نفت نبود، بلکه نیروهای سپاه و ارتش درصورت فتح اين جزایر می‌توانستند جادة مواصلاتی و بسیار مهم بصره ـ العماره ـ بغداد را زیر ديد و آتشِ دقیق بگیرند.
بصره، شهر بزرگ و بندری عراق محسوب می‌شد و تمام ادوات نظامیِ سنگین و کمک‌های بین‌المللی به عراق از طریق کشتی و بندر بصره به جبهه‌های آن می‌رسید. رزمندگان اسلام، پس از شناسایی‌هاي دقیق جزایر و هورالعظيم، در اسفندماه سال 62 با انجام عمليات خيـبر و با استفاده از اصل غافلگیري، موفق به تصرف جزيرة مجنون شمالي و بخش اعظم جزيرة مجنون جنوبي شدند. اما پشت سرِ رزمندگان، آب بود و به عقبة جبهه متصل نبودند كه بايد این مشکل حل می‌شد. نیروهای خط‌شکن به وسیلة قایق از آب عبور کرده و جزایر را فتح کردند، اما با قايق، امكان استقرار در جزایر و پشتيباني از نيروهاي خط مقدمِ آن‌جا براي بلندمدت، وجود نداشت. اتصال مطمئنِ جزایر به عقبه با احداث یک پل، راهِ حلّی بود که به ذهن می‌رسید. لذا فرماندهان سپاه ماه‌ها قبل از انجام عمليات خيـبر، اين مشکل را با فرماندهان پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد (پ.م.ج.ج) مطرح کردند. اين‌ها هم برای ساخت پلی که با شرایط هور مناسب بوده و نياز به زمان كمي براي احداث داشته باشد، مشغولِ مطالعه شدند.
با توجه به تجربة پل‌های بشکه‌ای و دوبّـه‌ای شهید «هزاردستان»، نقشه‌ها و نمونه‌های اولیه‌ای از پل ساخته شد. طراحی این پل برای استفاده در آب‌های با حداکثر سرعت 2 متر بر ثانیه بود كه مشخصات مخصوصِ به خود را داشت. ابتکار تلفیق فوم و فایبرگلاس در پل خيـبر، یک مزیّت بسیار عالی برای آن بود. زیرا پس از اصابت ترکش به پل، از شناوریِ آن کاسته نشده و پل غرق نمی‌شد. درواقع پل خيـبر، يك پل شناور ضدِ ترکش بود. قطعات نمونة پل در یکی از کارگاه‌های کمیتة فنی دفترِ مرکزی جهاد سازندگی ساخته شد. این در حالی بود که بسیاری از مسئولين هنوز با نگرانی و ناباوری به اجرای کار می‌نگریستند. قطعات ساخته‌شده برای گذراندن مرحلة آزمایش به درياچة ورزشگاه آزاديِ تهران انتقال يافته و در حضور فرماندة وقت نیروی زمینی ارتش و معاون صنایع خودکفايی سپاه، آزمايش شدند.
پس از موفقیت‌آمیز بودن آزمايش، فرماندهی سپاه، سفارش ساخت 30 كيلومتر از اين پل را به مهندسین جهاد داد. حداکثر زمان برای انجام پروژه هم 2/5 ماه تعيين شد. در پاييز و زمستان سال 62 بيشترِ کارخانه‌های ایران تعطیل یا نیمه‌تعطیل بودند ولي می‌بایست همة امکانات کشور برای حفظ جزایر مجنون در عمليات آتي، بسیج می‌شد. حفظ جزایر به ساخت پل خيـبر وابسته بود و موضوع به اطلاع هیئتِ دولت رسید. هيئتِ دولت هم با وجود غیرِ قابلِ اجرا دانستنِ این پروژه از طرف برخی وزرا، دستور هماهنگیِ وزارتخانه‌های صنایع سنگین، صنایع سبک، بازرگانی، جهاد سازندگی و سپاه پاسداران را براي اجراي آن صادر کرد. به تمام این مشکلات، محرمانه‌بودن پروژه را هم كه بايد در طول فرآيند ساخت قطعات رعايت مي‌شد اضافه کنید! عمق آب در هورالعظیم 3 متر بود. نی‌های قطور و متراکمِ آن، حدود 2 متر از سطح آب بالاتر بودند. تراکم نی‌ها آن‌قدر زیاد بود که امکان عبور از بین‌شان نبود. قایق‌ها فقط می‌توانستند از مسیرهای خاصی که نی وجود نداشت يا ني‌ها بريده شده بود عبور کنند و این موضوع، مسیر حرکت را طولانی کرده بود. عبور قایق از هر جایِ هور ممکن نبود و پروانة موتور آن یا به کف هور برخورد می‌کرد و یا با پیچیدنِ نی‌ها به دورِ آن، از کار می‌افتاد. در نقشه‌برداری‌های اولیه، مسیر مستقیمی را پیدا کردند. بریدن نی‌های 5 متریِ قطور و متراکم، کار دشواری بود. بچه‌های جهاد برای بریدن نی‌ها دستگاه بزرگی به نام «جبل» ساختند كه نی‌ها را از ریشه کَنده و لِه مي‌كرد. این دستگاهِ عظيم‌الجثّه خیلی خوب کار می‌کرد و طراحی و ساخت آن، قبل از اتمام کار پل انجام شد.
تولید بدون کارخانه: نقشة تمام قطعات پل آماده شده بود و به 5000 قطعة فلزی نیاز بود تا پل ساخته شود. کار تولید این قطعات بین 120 کارخانه که تخصص فلزکاری داشتند تقسیم شد. هیچ کارخانه‌يي نمی‌دانست قطعه‌يي را که دارد تولید می‌کند، قطعه‌يي از یک پل است؛ فقط مهندسِ ناظر کارخانه که در آن‌جا مستقر بود مي‌دانست. البته همة کارگران می‌دانستند که بازگشاییِ کارخانه و كارِ 24 ساعته طيِ 4 شیفت، مربوط به جبهه می‌باشد.
  تمام قطعات پل همانند قطعات یک جورچين (پازل) در گوشه و کنار ایران تهیه شده و برای مونتاژ به اهواز حمل شدند. برای این که تمام قطعات با کمترین خطا ساخته شده و در زمان نصب، به راحتی به همديگر نصب شوند، مهندسین جهاد به نقشه اکتفا نکرده و برای هر کارخانه «جیکوفیکسچری» تهیه كرده بودند که قطعات تولیدی، با آن تست و چك می‌شد تا کار، دقیق و بی‌نقص انجام شده باشد. تولید بلوک‌های پلی‌استایرن هم به همین شکل بین کارخانه‌های مختلفِ سراسر کشور تقسیم شد.
  تهیة نقشه‌های اولیه، نمونه‌سازی، آزمایش نمونه‌های اولیه، شناسایی تجهيزات و راه‌اندازی حدود 80 كارخانة تولیدی، تهیه و تدارک مواد اولیه، تهیة مواد اولیة پليمري و آهن‌آلات و انتقال آن‌ها به کارخانه‌ها، نظارت بر ساخت و انتقال قطعات ساخته‌شده به منطقة هورالعظیم، کارهايي بود که مهندسین پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد، طی مدت کوتاهی انجام دادند! نبود مواد اولیه برای ساخت پلی‌استایرن و سایر موادی که نقش شناوریِ پل را برعهده داشتند و نيز ورق و تیرآهن مورد نیاز، از ابتدایی‌ترین مشکلات بود. در سال 62 در کارخانه‌هایی که کارِ فلزیِ سازة پل را برعهده داشتند، صفحه‌سنگ و حتی دستکش برای جوشکاری قطعات فلزی، به اندازة كافي وجود نداشت، اما به لطف خدا و تدبیر مهندسین جهاد، تمام این کمبودها و مشکلات با تدبیر حل شد. راندمان کار جهاد در پروژة پل خيـبر، از راندمان كار «تونل توحید» هم بالاتر بود. این نوع مدیريت تولید را در دنیای امروز، «مدیریت تولید بدون کارخانه» می‌نامند. 

کار نصب قطعات پل در هورالعظيم را نيز برادران سپاه و نيروهاي جهاد با كمك هم انجام دادند. روی دیگر سکه مقاومت 7 ابتکار جهادگران در جنگ تحمیلی ویرانی، نابودی و آوارگی؛ اینها پرتکرارترین مفاهیمی است که وقتی به جنگ فکر می‌کنیم در ذهنمان نقش می‌بندد؛ هشت سال پر ماجرا در جنگی که به کشورمان تحمیل شد، چاره‌ای جز مقاومت برایمان باقی نگذاشته بود. آن هم در شرایطی که باید به تنهایی ایستادگی می‌کردیم. ما در یک سوی جبهه نبرد بودیم و بعثی‌های تا بن دندان مسلح شده از سوی استکبار جهانی در سوی دیگر.
در چنین اوضاعی دو راه پیش روی ما بود؛ راه اول تسلیم شدن و واگذار کردن آب و خاک میهنمان به دشمن و راه دوم مقاومت با کمترین امکانات تا پای جان. ما راه دوم را انتخاب کردیم. تجربه نشان می‌دهد معمولا در چنین شرایطی ذهن‌های خلاق به کار می‌افتد و دست‌های توانا دست به کار می‌شوند تا رویش‌هایی ققنوس گونه از خاکستر جنگ سر برآورد.
آنچه در ادامه می‌خوانید مروری است بر هفت ابتکار شاخص ایرانیان در طول جنگ تحمیلی که موجب به دست‌آمدن پیروزی‌هایی در جبهه‌ها برای کشورمان شد. شاهکار مهندسی جنگ اگر امروز شاهد ساخت پل‌ها و سدهای عظیم در کشور هستیم و می‌بینیم فناوری احداث این سازه‌ها در کشور بومی شده است، باید ردپای آن را در دوران جنگ جست وجو کنیم؛ زمانی که برای عبور تجهیزات و نفرات از رودخانه‌های عظیم باید پلی محکم در کمترین زمان ممکن ساخته می‌شد. «پل خیبر» ـ که جزو شاهکارهای مهندسی جنگ است ـ پلی شناور به طول 14 کیلومتر بود که روی هور احداث شد. منطقه عملیاتی خیبر در شرق رود دجله و داخل هور الهویزه واقع بود. مهندسان برای شناور نگه‌داشتن پل از مواد پلیمری استفاده کردند و در طول مسیر قطعات یدکی به پل اصلی متصل شد تا چنانچه پل مورد بمباران هواپیماهای دشمن قرار گرفت، روند تعمیر و بازسازی آن در کوتاه‌ترین زمان، ممکن باشد. به این ترتیب از تلفیق فوم و فایبرگلاس که استحکام پل را در مقابل حملات بی‌امان دشمن بالا می‌برد، استفاده شد. با توجه به شرایط خاص جنگی، پل‌های نمونه در یکی از کارگاه‌های متعلق به کمیته فنی دفتر مرکزی جهاد سازندگی ساخته شد. سپس قطعات ساخته شده برای بررسی و انجام آزمون‌های لازم به دریاچه مجموعه ورزشی آزادی تهران انتقال داده شد تا زیر نظر فرماندهان نظامی، همه چیز پیش از مرحله عملیات در تهران مورد بررسی قرار گیرد. در اینجا به سفارش سپاه قرار شد جهاد سازندگی 30 کیلومتر از این نوع پل را در مدت 5/2 ماه بسازد و تحویل دهد. با هماهنگی میان وزارتخانه‌های صنایع سنگین، صنایع بازرگانی، جهاد و سپاه مراحل ساخت این پل پیش رفت. سرانجام پل خیبر در قطعاتی به ابعاد 3 در 5 متر با سطحی مقاوم از پروفیل و محفظه‌ای از پلی اورانان فوم که با فایبرگلاس پوشیده بود، ساخته شد. هر قطعه از این پل 1200 کیلوگرم جرم داشت. از این پل در رودهایی با آبدهی حداکثر دو متر مکعب بر ثانیه استفاده می‌شد و می‌توانست تا شش تن جرم را روی خود تحمل کند. سبک بودن این پل، ویژگی قابل توجهی بود که در لحظات بحرانی جنگ به کار می‌آمد. عملیات خیبر با بهره‌گیری از همین پل‌ها و فداکاری رزمندگان به پیروزی رسید. هدف این عملیات که سوم اسفند 1362 آغاز شد، تصرف و تامین جزایر مجنون و بخشی از هورالهویزه بود و ضمن آزاد‌سازی جزایر مجنون و چند روستای منطقه، حداقل 50 حلقه چاه نفتی تصرف شد. یکی از مشکلاتی که رزمندگان هنگام قایقرانی در آب‌های خوزستان با آن مواجه می‌شدند، گیر کردن نی و گیاهان آبزی مرداب‌ها در لابه‌لای پره‌های موتور قایق‌‍‌ها بود. اینجا بود که رزمندگان خلاق دست به کار شدند و قایق‌هایی طراحی کردند که با ملخ چوبی و از طریق جابه‌جایی هوا کار می‌کرد. این روش باعث شد قایق‌هایی در اختیار داشته باشند که هم روی نی و هم روی آب با سرعت پیش می‌رفتند. برای چنین طراحی‌‌ای به موتوری نیاز بود که لزوما از آب برای خنک شدن استفاده نکند. از این‌رو رزمندگان ابتکار جالب توجهی به خرج دادند و از موتور فولکس قورباغه‌ای در این قایق‌ها استفاده کردند که برای خنک شدن به آب احتیاج نداشت و با هوا خنک می‌شد. پس از آن قایق‌های بزرگ‌تری با نصب موتور هواپیما نیز ساخته شد.
یکی از ویژگی‌های موشک‌های رادارگریزی که دولت عراق هنگام جنگ از فرانسه خریده بود این‌که این موشک‌ها پس از شلیک در ارتفاع 4 متری از سطح آب پرواز و امواجی رو به جلو ارسال می‌کردند. این امواج پس از بازتاب، موقعیت شیئی ناشناس را که به احتمال زیاد کشتی دشمن بود نشان می‌داد و رادار موشک، هدف شناسایی شده را منهدم می‌کرد. مهندسان جهاد سازندگی برای مقابله و منحرف کردن این موشک‌ها دست به ابتکار جالبی زدند. آنها صفحات فلزی عمود بر همی را طراحی کردند. این صفحه‌ها امواج فرستاده شده از طرف موشک را به سمت خود موشک بازتاب می‌داد، موشک در شناسایی هدف به اشتباه می‌افتاد و به جای کشتی، این صفحات فلزی را مورد اصابت قرار می‎داد. گسترش این طرح و انتشار نتایج استفاده از صفحات فلزی برای منحرف کردن موشک‌های فرانسوی موجب شد کشورهای دیگر حاضر به خرید این موشک‌ها از فرانسه نشوند. بالن ابابیل پس از اجرای عملیات والفجر ۸، نیروهای مستقر در منطقه فاو، نیازمند پشتیبانی و تدارکات بودند. جایی که وجود رودخانه اروند با عرض حدود ۹۰۰ متر، کار تدارکات‌رسانی با قایق را بسیار کند و دشوار کرده بود. هنگام فتح فاو تمام ادوات، نیروها و ماشین‌آلات از ساحل اروندکنار به ساحل فاو با قایق منتقل می‌شد. به طوری که بزرگ‌ترین وسیله‌ای که با قایق‌ها امکان جابه‌جایی داشت یک وانت‌بار بود. در این میان احتمال حمله عراقی‌ها و واژگونی قایق‌ها نیز وجود داشت. در اینجا بود که برای عبور سریع از اروندرود، مهندسان پشتیبانی جهاد از تجربه کاری خود در مناطق محروم استفاده کردند. آنها در برخی مناطق دیده بودند یک شناور متصل به دو طناب به نام جرس یا کلک از عرض رودخانه عبور می‌کند. به این صورت که یک نفر روی جرس می‌ایستاد و با کشیدن طناب، جرس را همراه نفرات و ابزارهایی که روی آن بود از یک سوی رودخانه به سوی دیگر می‌برد. به این ترتیب مهندسان مکانیک و ماشین‌آلات با‌توجه به شرایط منطقه جنگی برای حل مشکل عبور از اروند، پل خضر را طراحی کردند. این پل از یک صفحه بزرگ شناور به نام دوبه تشکیل شده بود. در دو سوی پل، دو سیم بکسل قوی به موازات یکدیگر در عرض رودخانه کشیده می‌شد و در ساحل به شمع‌های از قبل نصب شده محکم شده بود. سیم بکسل سومی هم وجود داشت که دور چرخ یک تراکتور پیچیده شده بود و در حقیقت نیروی پیش‌برنده پل خضر بود که روی دوبه قرار داشت. با استفاده از این پل توانستند ماشین‌آلات و تدارکات سنگین را به رزمندگانی که در فاو بودند برسانند. پس از پل خضر بود که برای تسهیل رفت و آمد به فاو، پل عظیم بعثت روی اروندرود احداث شد. پل‌های خضر 3 و 4 که بعدها ساخته شدند از نمونه‌های پیشین خود بزرگ‌تر بودند، ظرفیت جابه‌جایی بیشتری هم داشتند و قطعات به کار رفته در آنها نیز قوی‌تر و مجهزتر بود. تجربه ساخت پل‌های خضر اولیه در ساخت خضرهای جدید به کار گرفته شد. یکی از مشکلات این پل‌ها، ساییدگی زیاد سیم بکسل‌ها بود که با طراحی غلتک‌های بزرگ‌تر حل شد. همچنین با تغییر زاویه نصب تراکتور روی دوبه، قطر رینگ تراکتور، سایز سیم بکسل‌ها، محل قرار گرفتن گوشواره‌ها و نوع شمع‌کوبی، کیفیت کارکرد پل افزایش یافت. ارزان بودن قطعات، قابلیت نصب سریع اجزای پل خضر و پیچیده نبودن کار با آن، از مزیت‌های این پل‌ها در پشتیبانی از جبهه فاو بود. به‌طوری که هواپیماهای عراقی هیچ‌گاه نتوانستند این پل متحرک را مورد حمله قرار دهند. در کل چهار پل خضر در عملیات والفجر 8 روی رودخانه خروشان اروند ساخته شد که با استفاده از آن کامیون‌های پر از بار همراه ماشین‌آلات سنگین مانند لودر و بولدوزر به شهر فاو حمل می‌شد. مسلما در جبهه جنگ، کمتر از جاده صاف می‌توان سراغ گرفت و بسیاری از مناطق سطحی ناصاف و شنی دارند. عبور از این مناطق بسیار دشوار است و خودروهای معمولی به سادگی در شن‌ها و گودال‌ها متوقف می‌شوند. در اینجا بود که مهندسان جهاد، طراحی و ساخت ابزارهایی به نام شنی را آغاز کردند که به وانت لندکروز متصل می‌شد و از طریق آن عبور از مناطق رملی و شنی امکان‌پذیر می‌شد. مهندسان نام این وسیله را لندکروز شنی‌دار گذاشتند و تا پایان جنگ فناوری آنها را ارتقا بخشیدند. بعد از ساخت این ماشین بود که رزمندگان توانایی حرکت در رمل و پستی و بلندی را پیدا کردند و قابلیت تحرک که از اصلی‌ترین برتری‌های تاکتیکی در جبهه‌های نبرد محسوب می‌شود را به دست آوردند. بعدها مهندسان نفربر دوزیست را نیز با قابلیت کار در آب و خشکی طراحی کردند. گاهی در جنگ انجام ابتکارات نو و غافلگیرکننده می‌تواند ورق را برگرداند و از وسیله‌ای ساده، ابزار پیشگیری‌کننده‌ای بسازد که به اندازه ده‌ها ابزار زرهی می‌تواند جلوی تجاوز دشمن را بگیرد. یکی از این ابزارهای جالب توجه ـ که از جمله ابتکارات مهندسان جهاد سازندگی در صنایع هوایی ایران محسوب می‌شود ـ بالن ابابیل است. آنها برای فریب هواپیماهای دشمن دست به ابتکاری جالب زدند. آنها بالنی ساختند که هم ابزاری برای فریب هواپیماهای دشمن بود و هم می‌توانست به نابودی هواپیماهایی منجر شود که می‌خواستند از معبرهای تنگ میان کوه‌ها ـ که نقاط کور رادارها بود ـ گذر کنند و به پالایشگاه اصفهان نزدیک شوند. این بالن بزرگ با مواد خاصی که در ساخت آن به کار رفته بود در رادار هواپیماهای دشمن دیده می‌شد. در این حالت، هواپیماها در مواردی به علت ناشناس بودن جرم مورد مشاهده در رادار، از حمله صرف‌نظر می‌کردند. به‌علاوه پرواز این بالن‌ها هنگام حمله هوایی موجب می‌شد خلبان دشمن ناگهان با موجود عجیبی که در آسمان ثابت ایستاده است، مواجه و تمرکزش مختل شود. انتخاب جنس بالن، نحوه دوخت، عایق‌بندی، اتصال فلز به پلاستیک از نکات پیچیده مهندسی در دوران ساخت این بالن‌ها بود. سازه‌ای با 5 هزار لوله   پس از فتح فاو باید پلی ساخته می‌شد که 24 ساعته کار انتقال تجهیزات و تدارکات و مهمات را از طریق آن انجام دهند. پلی که در مقابل تلاطم خروشان اروندرود مقاومت کند، قابلیت ترمیم و بازسازی سریع پس از حملات هوایی را داشته باشد و از همه مهم‌تر، به سرعت قابل احداث باشد. در اینجا بود که بهروز پورشریفی از جهاد سازندگی ایده ساخت پل بعثت را مطرح کرد. پلی به طول 900 متر با عرض 12 متر که از لوله‌های توخالی متصل به هم ساخته می‌شد. این لوله‌ها در جهت جریان رودخانه قرار داده می‌شدند. به این ترتیب مهندسان 5000 لوله 12 متری، به قطر 142 سانتی‌متر و ضخامت 16 میلی‌متر از جنس فولاد را از عمق 12 متری تا سطح آب به هم متصل کردند و پلی به وجود آوردند که هم در برابر جریان آب اروند‌رود مقاوم بود و هم توانایی تحمل وزن ماشین‌های سنگین رزمی و تدارکاتی را داشت. آنها لوله‌ها را با اتصالات متحرک به هم متصل کردند و سپس لوله‌ها را از اسکله‌ای که برای همین منظور ساخته بودند به داخل آب هدایت کردند. مشکل مهم در این میان شناور کردن لوله‌ها بود. برای این کار دو طرف لوله‌ها را با پارچه‌های برزنتی بستند تا لوله‌ها غرق نشوند. پس از انجام اتصال لوله‌ها، پارچه‌های برزنتی را کنار می‌زدند تا آب با فشار از لوله‌ها عبور کند و لوله‌ها زیر آب بروند و غرق شوند. بعد از نصب، لوله‌ها را زیرسازی و آسفالت می‌کردند. ساخت این پل شش ماه زمان برد و در طول این مدت بارها مورد بمباران دشمن قرار گرفت. با این حال قابلیت تعمیر سریع پل موجب شده بود پس از هر بمباران، آسیب‌هایش ‌به سرعت توسط گروه‌های مهندسی بازسازی شود.